Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını yeniden yoğunlaştırması, Moskova'nın akaryakıt arzını güvence altına alma çabalarını zora soktu. İç piyasadaki yakıt sıkıntısını gidermeye çalışan Rusya, diğer yandan ABD ile yaptığı anlaşma kapsamında dizel ihracatını artırmaya hazırlanıyor. Ancak rafinerilerdeki üretim kayıpları, tankerlerin rota değiştirmesi ve ABD'deki hukuki engeller, sevkiyatların geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.
Rusya'nın petrol rafinerileri, Ukrayna'nın yeniden başlayan insansız hava aracı saldırıları nedeniyle baskı altında. Son aylarda rafineri kapasitesinde yaşanan kayıplar ülkenin iç piyasasında yakıt sıkıntısına yol açarken, Moskova'nın dizel ihracatını yeniden artırma planları da yeni bir sınavla karşı karşıya kaldı.
Reuters'ın haberine göre, Moskova'nın güneydoğusundaki Ryazan kentinde bulunan ve Rusya'nın en büyük petrol rafinerileri arasında yer alan tesis, 5 Kasım gecesi düzenlenen geniş çaplı insansız hava aracı saldırılarının hedeflerinden biri olmuş olabilir. Reuters'ın video görüntülerine dayandırdığı değerlendirmeye göre saldırının doğrulanması halinde Ryazan, aynı hafta içinde hedef alınan ikinci büyük rafineri olacak.
Haftanın başında Moskova'nın kuzeydoğusundaki Yaroslavl rafinerisine de saldırı düzenlenmişti. Böylece ekim ayında saldırıların azalmasıyla başlayan toparlanma süreci yeniden belirsizliğe girdi.
RAFİNERİ SALDIRILARI YAKIT ARZINI ZORLUYOR
Ukrayna'nın yıl boyunca Rus petrol işleme tesislerine düzenlediği saldırılar, özellikle ülkenin batısındaki rafinerilerde önemli kapasite kayıplarına neden oldu. Üretimde yaşanan aksaklıklar iç piyasadaki benzin ve dizel arzını olumsuz etkilerken, Rus hükümeti nisan ayından itibaren çeşitli akaryakıt ürünlerinin ihracatına kısıtlamalar getirmek zorunda kaldı.
Ekim ayında saldırıların geçici olarak azalması, rafinerilerin üretimini yeniden artırmasına olanak sağlamıştı.
Reuters'ın sektör kaynaklarına dayandırdığı verilere göre, Rus rafinerilerinin ham petrol işleme miktarı ekim ayının ikinci yarısında ay başına kıyasla yaklaşık yüzde 25 artarak günlük 5 milyon varile ulaştı.
Aynı dönemde günlük dizel üretiminin en az 50 bin ton artışla 225 bin tona yükseldiği tahmin edildi. Bu üretimin yaklaşık 80 bin tonluk bölümünün ihracata yönlendirilebileceği değerlendiriliyordu.
Ancak saldırıların yeniden başlaması, rafinerilerdeki toparlanmanın kalıcılığına ilişkin soru işaretleri yarattı.
TRUMP İLE PUTİN'İN DİZEL ANLAŞMASI SINAVDA
Rusya'nın dizel üretimindeki sorunlar, ABD ile ekim ayında varılan enerji anlaşmasının uygulanmasını da etkiliyor.
ABD Başkanı Donald Trump, 9 Ekim'de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşmenin ardından Moskova'nın ABD ve uluslararası piyasalara yeniden dizel sağlayacağını açıklamıştı.
Anlaşma kapsamında Rusya'nın ilk aşamada 300 bin tonun üzerinde dizeli piyasaya sunması, kasım ayında 500 bin tonluk ilave sevkiyat gerçekleştirmesi ve daha sonraki aşamada 1 milyon tonluk ek arz sağlaması öngörülüyordu.
Washington yönetimi, yüksek seyreden dizel fiyatlarını düşürmek amacıyla Rus yakıtına yönelik bazı yaptırımlara geçici muafiyet tanımıştı.
Moskova da dizel ihracatına getirdiği kısıtlamaları kısmen gevşeterek uluslararası sevkiyatların yeniden başlamasına izin verdi.
Ancak Rusya'nın iç piyasadaki arz güvenliğini koruma ihtiyacı ile dış pazarlara yönelik ihracat taahhütleri arasında hassas bir denge oluştu.
ALTI TANKER ATLANTİK ROTASINI İŞARET ETTİ
Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin en önemli belirsizliklerden biri de tanker hareketlerinde ortaya çıktı.
Reuters'ın Kpler ve LSEG gemi takip verilerine dayandırdığı haberine göre, en az altı Rus dizel yükü Atlantik'i aşmaya yönelik rota bildiriminde bulundu. Ancak daha önce ABD'nin Atlantik kıyılarına yöneldiği görülen iki tankerin sonradan rota değiştirdiği belirlendi.
5 Kasım itibarıyla anlaşma kapsamında Rusya'dan hareket eden hiçbir dizel yükünün ABD'ye ulaştığı doğrulanmamıştı.
İlk sevkiyatın 7 Kasım hafta sonunda New York'a ulaşması bekleniyordu. Bununla birlikte Kpler analisti Matt Smith, yaptırımlar, mevzuat ve diğer hukuki belirsizlikler nedeniyle tankerin limana ulaşmasının yükünü boşaltabileceği anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Daha önce açıklanan gemi takip verilerine göre, Malta bayraklı Agioi Fanendes tankeri 22 Ekim'de Rusya'nın Baltık Denizi kıyısındaki Primorsk Limanı'ndan yaklaşık 40 bin ton düşük kükürtlü dizel yüklemişti.
Ancak geminin işletmecisi, Reuters'a yaptığı açıklamada nihai boşaltma limanının veya ülkesinin henüz kesinleşmediğini bildirmişti.
ABD'DE HUKUKİ ENGELLER GÜNDEMDE
Rus dizelinin ABD pazarına dönüşü, yalnızca lojistik sorunlarla sınırlı değil.
ABD, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından 2022 yılında Rus petrolü ve petrol ürünlerinin ithalatını yasaklamıştı. Trump yönetiminin ekim ayında sağladığı geçici yaptırım muafiyetinin, Kongre tarafından kabul edilen ithalat yasağı karşısındaki hukuki durumu tartışma konusu oldu.
Le Monde'un 7 Kasım tarihli haberine göre, bazı ABD'li siyasetçiler ve eyalet yetkilileri Rus dizelinin Amerikan limanlarında boşaltılmasına itiraz ediyor.
Haberde, ilk tankerlerden ikisinin farklı güzergâhlara yöneldiği, bir başka geminin ise talimat beklediği belirtildi.
Bu gelişmeler, anlaşmanın açıklanmasının ardından beklenen sevkiyatların planlandığı şekilde gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise sevkiyatların ticari işlemler olduğunu belirterek dizelin alıcılarını bulacağını söyledi. Peskov, tankerlerin rota değiştirmesi ile ABD'deki ara seçim sonuçları arasında bağlantı bulunduğu iddialarını da reddetti.
ZELENSKİY: RAFİNERİLERE YÖNELİK OPERASYONLAR SÜRÜYOR
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, 6 Kasım'da yaptığı açıklamada Rusya'nın petrol işleme sektörüne yönelik saldırıların devam ettiğini doğruladı.
Zelenskiy, bu operasyonların Rusya'nın Ukrayna'daki enerji altyapısına düzenlediği saldırılara karşılık gerçekleştirildiğini belirtti.
Rus saldırılarının Ukrayna'daki elektrik santrallerini, enerji şebekelerini, ısıtma ve su sistemlerini hedef almaya devam ettiğini ifade eden Zelenskiy, Moskova'nın gerilimi azaltmaya yönelik adımları kabul etmediğini savundu.
Ukrayna lideri daha önce, Rusya'nın Ukrayna enerji tesislerine yönelik saldırılarını durdurması halinde rafinerilere yönelik operasyonların da sona erdirilebileceğini belirtmişti.
Trump ise Ukrayna'nın Rus rafinerilerini hedef almasının dizel fiyatlarını yükselttiğini savunarak saldırıların durdurulmasını istemişti.
