Çin, Japon teknoloji ve yatırım devi SoftBank'ın İsviçreli ABB'nin robotik bölümünü 5,4 milyar dolara satın alma planına engel oldu. Pekin yönetimi, ABB'nin Çin'deki robotik faaliyetlerinin devralınmasını ulusal güvenlik gerekçesiyle yürütülen inceleme kapsamında yasakladı. Kararın arkasında robotlardan elde edilen verilerin yurt dışına aktarılması ve yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılması endişelerinin bulunduğu belirtiliyor. Anlaşmanın tamamı tehlikeye girerken SoftBank ve ABB, Çin operasyonlarını satış kapsamından çıkararak işlemi kurtarmanın yollarını araştırıyor.

Küresel yapay zekâ yarışında rekabet, gelişmiş çiplerden ve veri merkezlerinden sonra endüstriyel robotlara da sıçradı. Çin yönetimi, Japon SoftBank Group'un İsviçre merkezli teknoloji şirketi ABB'nin robotik faaliyetlerini satın almasına yönelik 5,375 milyar dolarlık anlaşmanın önüne önemli bir engel çıkardı.

ABB'nin 5 Kasım'da yaptığı resmî açıklamaya göre Çin'in yabancı yatırımları ulusal güvenlik açısından inceleyen kurumu, şirketin Çin'deki robotik faaliyetlerinin SoftBank tarafından devralınmasını yasakladı.

SoftBank da 6 Kasım'da yayımladığı açıklamada, Çinli düzenleyici kurumun kararını 4 Kasım'da kendilerine bildirdiğini doğruladı.

İki şirket, satın alma işleminin geleceğine ilişkin görüşmelerin sürdüğünü duyurdu. Böylece anlaşma henüz resmen sona ermemiş olsa da başlangıçta öngörülen koşullarla tamamlanması belirsiz hâle geldi.

ÇİN'İN ENDİŞESİ ROBOTLARDAN TOPLANAN VERİLER

Financial Times ve Reuters'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberlere göre Çin'in itirazının merkezinde, robotik teknolojilerinin ürettiği verilerin kontrolü bulunuyor.

Pekin yönetiminin, ABB'nin Çin'deki fabrikalarında ve araştırma merkezlerinde geliştirilen teknolojilerin yanı sıra robotlardan elde edilen verilerin yurt dışına aktarılmasından endişe duyduğu belirtiliyor.

Özellikle bu verilerin ABD merkezli yapay zekâ şirketlerinin modellerini geliştirmek amacıyla kullanılabilmesi, Çinli yetkililerin üzerinde durduğu risklerden biri.

SoftBank'ın OpenAI'daki büyük yatırımları ve Batılı teknoloji şirketleriyle yakın ilişkileri de inceleme sürecinde gündeme gelen konular arasında yer aldı.

Reuters'a konuşan kaynaklar, Çin'in bir Japon şirketinin stratejik robotik teknolojiler üzerinde kontrol sahibi olmasından da rahatsızlık duyduğunu belirtti.

Ancak Çinli yetkililer kararın ayrıntılı gerekçesini kamuoyuna açıklamadı. Dolayısıyla veri güvenliği ve OpenAI bağlantısına ilişkin değerlendirmeler, resmî olarak ilan edilmiş gerekçeler değil, uluslararası basının kaynaklarına dayandırdığı bilgiler.

ÇİN, ABB'NİN EN BÜYÜK ROBOT PAZARI

Çin'in kararını önemli kılan unsurlardan biri, ülkenin ABB'nin robotik faaliyetlerindeki ağırlığı.

Reuters'ın verilerine göre Çin, ABB'nin robotik bölümünün yaklaşık yüzde 30'unu oluşturarak şirketin en büyük pazarı konumunda bulunuyor.

ABB'nin Şanghay'daki tesisleri, robotik faaliyetleri açısından önemli üretim ve araştırma-geliştirme merkezleri arasında yer alıyor.

Şirketin robotik bölümü, Çin'in yanı sıra İsveç ve ABD'de de üretim faaliyetleri yürütüyor. Bölümün 2024 yılı geliri 2,3 milyar dolar, faiz, amortisman ve vergi öncesi kârı (FAVÖK) ise 313 milyon dolar olarak gerçekleşti.

2023 yılında 2,5 milyar dolar gelir ve 385 milyon dolar FAVÖK elde eden bölümün finansal performansı, son yıllarda endüstriyel robot pazarında yaşanan dalgalanmayı da ortaya koyuyor.

ABB'nin robotik faaliyetlerinde yaklaşık 7 bin kişi çalışıyor.

Çin'in bu büyüklükte bir pazarı kontrol etmesi, ülke operasyonlarının satış dışında bırakılması durumunda satın alınacak şirketin değerinin de yeniden hesaplanmasını gerektirebilir.

SOFTBANK VE ABB'DEN ANLAŞMAYI KURTARMA PLANI

Çin'in kararının ardından iki şirket, 5,4 milyar dolarlık anlaşmayı tamamen kaybetmemek için alternatif modeller üzerinde çalışmaya başladı.

Bloomberg'in 7 Kasım tarihli haberine göre SoftBank ve ABB, Çin'deki robotik faaliyetlerini ayrı bir şirket yapısına dönüştürerek satın alma kapsamından çıkarmayı değerlendiriyor.

Bu modelde Çin operasyonlarının farklı bir mülkiyet yapısı altında faaliyet göstermesi, SoftBank'ın ise ABB'nin diğer ülkelerdeki robotik varlıklarını satın alması gündeme gelebilir.

Ancak görüşmeler henüz erken aşamada bulunuyor ve tarafların anlaşmaya varacağına ilişkin bir güvence yok.

Bloomberg'in haberine göre ABB, başka bir alıcı bulmak da dahil olmak üzere farklı seçenekleri inceliyor. Haberde, alternatif bir satışta robotik faaliyetlerin 2 ila 3 milyar dolar arasında değerlenebileceği de belirtiliyor.

Bu rakamlar kesinleşmiş bir teklif değil, görüşmelerde değerlendirilen olasılıklar arasında bulunuyor.

ABB'nin daha önce üzerinde çalıştığı robotik bölümünü ayrı bir şirket olarak borsaya açma seçeneği de yeniden gündeme gelebilir.

MASAYOSHI SON'UN YAPAY ZEKÂ STRATEJİSİNE DARBE

Satın alma anlaşması, SoftBank'ın kurucusu ve Üst Yöneticisi Masayoshi Son'un yapay zekâ stratejisinin önemli parçalarından biriydi.

Son, yapay zekânın yalnızca bilgisayarlarda çalışan yazılımlarla sınırlı kalmayacağını, robotlar ve fiziksel sistemler üzerinden gerçek dünyaya taşınacağını savunuyor.

Bu yaklaşım, teknoloji sektöründe fiziksel yapay zekâ olarak adlandırılıyor.

SoftBank, ABB'nin endüstriyel robotlar konusundaki üretim kapasitesini ve mühendislik birikimini, yatırım yaptığı yapay zekâ teknolojileriyle birleştirmeyi hedefliyordu.

ABB'nin robotik sistemleri otomotiv üretiminden elektronik sanayisine kadar pek çok sektörde kullanılıyor.

SoftBank ise OpenAI ve çeşitli robotik teknoloji şirketlerine yaptığı yatırımlarla yapay zekâ alanındaki varlığını büyütmeye çalışıyor.

Şirketin ABB'yi satın alması, yapay zekâ yazılımlarını endüstriyel üretimde kullanılabilecek fiziksel sistemlerle buluşturma hedefi açısından önemli bir adım olarak görülüyordu.

Çin'in müdahalesi, bu stratejinin uygulanmasını zorlaştırdı.

SOFTBANK HİSSELERİ YÜZDE 6,8 GERİLEDİ

Çin'in satın alma işlemine engel olduğunun ortaya çıkması, finans piyasalarında da etkisini gösterdi.

Reuters'ın haberine göre SoftBank hisseleri 5 Kasım'da Tokyo Borsası'nda yüzde 6,8 değer kaybetti. Aynı gün ABB hisselerinde de düşüş yaşandı.

Piyasalardaki tepki, SoftBank'ın yapay zekâ yatırımlarının geleceğine yönelik belirsizliklerin arttığı bir döneme denk geldi.

Şirketin OpenAI ve veri merkezi yatırımlarına ayırdığı yüksek kaynaklar, yatırımcılar tarafından yakından izleniyor.

ABB'nin robotik bölümünden sağlanabilecek gelir ve kâr katkısının gecikmesi ya da tamamen ortadan kalkması, SoftBank'ın yatırım stratejisi açısından yeni bir belirsizlik yaratıyor.

ABB cephesinde ise planlanan satıştan elde edilecek kaynağın başka satın almalarda kullanılması hedefleniyordu. Anlaşmanın aksaması, şirketin yeni yatırımlar için kullanabileceği finansal kaynakları da etkileyebilir.

ÇİN, META'NIN 2 MİLYAR DOLARLIK ANLAŞMASINI DA ENGELLEMİŞTİ

Pekin'in SoftBank-ABB işlemine müdahalesi, 2026 yılında stratejik teknoloji şirketlerinin satın alınmasına yönelik ikinci büyük engelleme kararı oldu.

Çin yönetimi, nisan ayında ABD'li Meta'nın yapay zekâ girişimi Manus'u 2 milyar doların üzerinde bir bedelle satın alma işleminin geri alınmasını istemişti.

Her iki gelişme de Çin'in yapay zekâ teknolojileri, veri güvenliği ve stratejik üretim kapasitesi üzerindeki denetimini artırdığına işaret ediyor.

Özellikle robotik teknolojilerinin yapay zekâ sistemleriyle bütünleşmesi, üretim tesislerinde toplanan verileri de stratejik bir kaynak hâline getiriyor.

Robotların hareketleri, nesnelerle etkileşimleri ve üretim süreçlerinden elde edilen veriler, fiziksel dünyada görev yapabilen yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesinde kullanılabiliyor.

Bu nedenle robotik şirketlerinin satın alınması artık yalnızca üretim kapasitesinin veya teknolojik patentlerin el değiştirmesi olarak değerlendirilmiyor. İşlemler aynı zamanda veri kontrolü ve teknolojik bağımsızlık açısından da inceleniyor.

YAPAY ZEKÂ REKABETİNDE YENİ CEPHE

SoftBank ile ABB arasındaki anlaşmanın geleceği henüz netleşmiş değil.

Çin operasyonlarının satış kapsamından çıkarılması, tarafların uzlaşmasını sağlayabilecek seçeneklerden biri olsa da bu durumda satın alınacak varlıkların büyüklüğü ve anlaşmanın fiyatı yeniden gündeme gelecek.

Üstelik Çin'in ABB Robotics açısından en büyük pazar olması, bu seçeneği ticari bakımdan da zorlaştırıyor.

Yaşanan gelişme, küresel yapay zekâ rekabetinin yalnızca gelişmiş işlemciler, veri merkezleri ve yazılımlarla sınırlı kalmadığını gösteriyor.

Endüstriyel robotlar, üretim verileri ve bunları geliştiren mühendislik altyapısı da ülkelerin stratejik olarak korumaya çalıştığı varlıklar arasına giriyor.

SoftBank'ın 5,4 milyar dolarlık satın alma girişimi, yapay zekâ çağında büyük şirket birleşmelerinin önündeki en önemli engellerden birinin artık yalnızca rekabet hukuku değil, ulusal güvenlik ve teknoloji egemenliği olabileceğini ortaya koyuyor.