Yapay zekâ veri merkezlerinin hızla artan enerji ihtiyacı, küresel elektrik üretim ekipmanı pazarında dengeleri değiştirdi. Yeni gaz türbinlerinde teslimat sürelerinin altı yıla kadar uzaması, teknoloji şirketlerini ikinci el türbinlere ve kullanımdan kaldırılan uçak motorlarından dönüştürülen jeneratörlere yöneltti. Küresel gaz türbini siparişleri 100 gigavatı aşarken, yıllık üretim kapasitesi 60–70 gigavat seviyesinde kaldı.

Yapay zekâ yatırımlarında yaşanan hızlı büyüme, teknoloji sektörünün önüne beklenmedik bir engel çıkardı: Elektrik üretim kapasitesi. Dünyanın dört bir yanında yeni veri merkezleri kurulurken, bu tesislerin ihtiyaç duyduğu enerjiyi sağlayacak ekipmanların üretimi talebe yetişemiyor. Şirketler, yeni türbinler için yıllarca beklemek yerine kullanılmış makineleri satın almaya, devre dışı bırakılmış enerji santrallerinin ekipmanlarını yeniden çalıştırmaya ve eski uçak motorlarını elektrik üretiminde kullanmaya başladı.

Reuters'ın enerji sektöründen şirket yöneticileri, ekipman tedarikçileri ve analistlerle yaptığı görüşmelere dayanan araştırması, yapay zekâ yarışının ikinci el enerji ekipmanlarında yeni bir pazar oluşturduğunu ortaya koydu.

Yeni türbin için altı yıl beklemek gerekiyor

Enerji danışmanlık şirketi Wood Mackenzie'nin verilerine göre dünya genelinde gaz türbini siparişleri 100 gigavatı aşmış durumda. Buna karşılık üreticilerin yıllık toplam kapasitesinin 60–70 gigavat arasında olduğu tahmin ediliyor.

Özellikle ABD'de tablo daha da çarpıcı. Wood Mackenzie Kıdemli Analisti Aurora Tenorio'ya göre yeni bir gaz türbininin ortalama teslim süresi altı yıla ulaştı. Üreticilerle yapılan görüşmelerde teslimat takvimi artık 2030 ve 2031 yıllarına kadar uzanıyor.

Yatırım bankası Jefferies'in tahminleri de arz-talep dengesizliğinin kısa sürede ortadan kalkmayacağına işaret ediyor. Bankaya göre ABD'deki veri merkezlerinin bu yıl yaklaşık 17 gigavatlık gaz türbini talebi bulunuyor. Bu miktarın 2028'e kadar üç kattan fazla artabileceği öngörülüyor.

Küresel gaz türbini üretim kapasitesinin 2028'de 87 gigavata yükselmesi beklenirken, aynı yıl toplam talebin 129 gigavata ulaşabileceği hesaplanıyor.

Eski uçak motorları elektrik santraline dönüşüyor

Yeni ekipman temininde yaşanan darboğaz, şirketleri alternatif teknolojilere yöneltti. Bunlardan biri de uçak motorlarından geliştirilen gaz türbinleri.

Havacılıkta kullanılan jet motorlarının teknolojisinden yararlanan bu sistemler, uygun şekilde dönüştürülerek elektrik üretiminde kullanılabiliyor. Böylece veri merkezleri, şebeke bağlantısını veya yeni santral ekipmanlarının teslimatını yıllarca beklemek yerine kendi enerji üretim kapasitesini oluşturmayı hedefliyor.

ABD merkezli yapay zekâ altyapı şirketi Crusoe, nisan ayında ProEnergy'den 13 adet uçak motoru teknolojisine dayalı gaz türbini sipariş etti. GE Aerospace motorları temel alınarak geliştirilen türbinlerin toplam kapasitesi 650 megavatı buluyor.

Söz konusu ekipmanların Crusoe'nun ABD'deki yapay zekâ veri merkezi projelerinde kullanılması planlanıyor.

Bu örnek, enerji ekipmanları pazarında yaşanan değişimin boyutunu da gösteriyor. Birkaç yıl öncesine kadar gaz türbinlerinin başlıca müşterileri geleneksel elektrik üretim şirketleriyken, bugün veri merkezi geliştiricileri de büyük alıcılar arasına girmiş durumda.

İkinci el türbinlerde fiyatlar yükseliyor

Artan talep, ikinci el enerji ekipmanlarının fiyatlarını da yukarı çekiyor.

Enerji ekipmanı hizmetleri şirketi EthosEnergy'nin CEO'su Ana Amicarella, ikinci el türbin pazarında talebin oldukça güçlü olduğunu ve satıcıların istediği fiyatların yükseldiğini belirtiyor.

Buna rağmen kullanılmış türbinler, yeni ekipmanlara göre önemli maliyet avantajları sunabiliyor.

Enerji ekipmanları alım satımı yapan Origin Partners'ın verilerine göre iyi durumdaki ikinci el gaz türbinlerinin fiyatı megavat başına 1,5–1,7 milyon dolar arasında değişiyor. Yenilenmiş türbinlerde ise fiyat yaklaşık 1,3 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.

Aurora Energy Research'ün hesaplamalarına göre yeni gaz türbinlerinde megavat başına maliyet 2–2,5 milyon dolara ulaşıyor.

Bazı işlemlerde fiyat farkı daha da büyüyor. Enerji ekipmanı ticareti platformu ReflowX'in aktardığına göre Caterpillar bünyesindeki Solar Turbines tarafından üretilen, her biri 14,5 megavat kapasiteli iki ikinci el türbin toplam 12,5 milyon dolara satıldı.

Aynı ekipmanların yenilerinin yaklaşık 35 milyon dolara mal olacağı ve teslimatının beş yılı bulacağı belirtiliyor.

Veri merkezleri küçük türbinleri bir araya getiriyor

Büyük kapasiteli türbinlere ulaşmakta zorlanan veri merkezi geliştiricileri, daha küçük makineleri bir arada kullanarak enerji ihtiyaçlarını karşılamaya çalışıyor.

ABD'li ekipman tedarikçisi SVI Bremco'nun Satış Direktörü Scott Schreeg'e göre bazı projelerde farklı marka ve modellerden 100'ün üzerinde küçük türbin aynı sahada kullanılabiliyor.

Bu yaklaşım, şirketlerin tek bir büyük türbinin teslimatını beklemek yerine mevcut ekipmanlardan yararlanarak enerji üretimine daha erken başlamasına imkân tanıyor.

Ancak ikinci el makinelerin kullanımında önemli teknik riskler de bulunuyor. Ekipmanların bakım geçmişinin yeterince bilinmemesi, kalan kullanım ömürlerinin sınırlı olması ve uzun vadeli servis desteğindeki belirsizlikler bu riskler arasında gösteriliyor.

Uçak motorlarından dönüştürülen türbinlerin sürekli elektrik üretimine ne ölçüde uygun olduğu da değerlendirilmesi gereken konular arasında yer alıyor.

Enerji şirketleri de aynı ekipmanların peşinde

Yapay zekâ kaynaklı talep yalnızca teknoloji şirketlerini etkilemiyor. Geleneksel elektrik üreticileri de artan fiyatlar ve uzayan teslimat süreleriyle karşı karşıya kalıyor.

ABD'nin kamuya ait elektrik üretim kuruluşlarından Tennessee Valley Authority, yeni, kullanılmış ve yenilenmiş enerji ekipmanlarının fiyatlarının son iki yılda önemli ölçüde arttığını bildirdi.

ABD'deki elektrik kooperatiflerini temsil eden National Rural Electric Cooperative Association'ın CEO'su Jim Matheson da üyelerinin daha önce görülmemiş teslimat süreleriyle karşılaştığını belirterek yenilenmiş türbinler dahil bütün uygulanabilir seçenekleri değerlendirdiklerini söyledi.

Bu durum, veri merkezi yatırımlarının enerji sektörünün geleneksel müşterileriyle aynı ekipmanlar için rekabet etmesine yol açıyor.

Gaz motoru üreticilerine de yeni pazar açıldı

Türbin kıtlığı, alternatif elektrik üretim teknolojilerine yönelik talebi de artırıyor.

Finlandiyalı enerji teknolojileri şirketi Wärtsilä, geçen yılın ilkbaharından bu yana ABD'deki veri merkezlerinden gaz motoruyla çalışan elektrik üretim üniteleri için yaklaşık 3 gigavatlık sipariş aldığını açıkladı.

Şirketin enerji iş kolu başkanı Anders Lindberg'e göre müşterilerin tercihlerinde belirleyici unsur, ekipmanların ne kadar hızlı teslim edilebildiği.

Bununla birlikte uzmanlar, ikinci el türbinlerin ve dönüştürülmüş uçak motorlarının enerji darboğazını tamamen çözmesinin mümkün olmadığı görüşünde.

Enverus Intelligence Research analisti Noor Qureshi, ikinci el piyasasında da kullanılabilir ekipman miktarının sınırlı olduğunu belirtiyor. Üstelik veri merkezlerinin önündeki engeller yalnızca türbin tedarikiyle sınırlı değil. Elektrik şebekesine bağlantı, çevresel izinler ve altyapı yatırımları da projelerin tamamlanma süresini uzatıyor.

Yapay zekâ yatırımlarının geleceğinde böylece yeni bir rekabet alanı ortaya çıkıyor. Şirketler artık yalnızca daha güçlü işlemcilere ve daha büyük veri merkezlerine değil, bu tesisleri kesintisiz çalıştırabilecek enerji kaynaklarına da ulaşmak zorunda.