Geçen hafta Antalya’da COP31'de Fatih Birol, bir panele neden birkaç dakika geciktiğini anlatmış "Bir hükümeti daha “35’te 35” hedefine imza vermeye ikna etmeye çalıştım" demişti.. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı’nın zirve boyunca yürüttüğü mekik diplomasisini bu köşede kaleme aldık. Şimdi o diplomasinin sonucu sınanıyor. Türkiye’nin öne çıkardığı hedef, COP31’in ilk karar taslağına girdi. Cuma günü kapanması planlanan zirvenin son pazarlığı da metindeki o iki rakamın etrafında dönüyor.

“35’te 35”, 2035’e kadar elektriğin dünyadaki nihai enerji tüketiminden aldığı payı yüzde 35’e çıkarmak demek. Otomobilin benzinden elektriğe, binanın doğalgaz kazanından ısı pompasına, fabrikanın uygun üretim süreçlerinde fosil yakıttan elektrikli sistemlere geçmesiyle o pay yükseliyor. Türkiye’nin önerisi, ilk taslakta ülkelerin kendi koşullarına göre katkı vereceği bir küresel hedef olarak yer alıyor. Bir ülkenin bu girişime imza vermesiyle hedefin bütün tarafların üzerinde uzlaştığı COP kararına girmesi arasında ise ciddi bir diplomatik mesafe var.

Riyad neye itiraz ediyor?

Financial Times bu sabah, kapalı toplantılara katılan diplomatlara dayanarak Suudi Arabistan’ın elektrifikasyon hedefi ve fosil yakıtlardan çıkış konusunda uzlaşmaya karşı çıktığını yazdı. Avrupa Birliği ise elektrifikasyon hedefini destekliyor. Reuters’ın aktardığına göre ilk taslakta fosil yakıtlar için iki ayrı ifade var. Biri 2023’te Dubai’de üzerinde uzlaşılan fosil yakıtlardan uzaklaşma çizgisini sürdürüyor. Diğeri kullanımlarına aşamalı olarak son verilmesini öngörüyor. Son metinde bu iki ifadenin de yer almaması ihtimal dahilinde.

Bir karar metninde iki ifade arasındaki fark küçük görünebilir. Yatırım hesabına gelince fark büyüyor. Bir otomobil üreticisi yeni fabrikasının hangi modelleri üreteceğine, bir enerji şirketi yeni santralinin hangi yakıtla çalışacağına, bir banka hangi yatırımı kaç yıl vadeyle finanse edeceğine karar veriyor. Hepsi önündeki on yılı hesaplıyor. Antalya’da üzerinde anlaşılacak dil, hükümetlerin o yıllara ilişkin hangi politikaları izlemeye hazır olduğuna dair bir işaret verecek.

Suudi Arabistan açısından da meselenin bir hesabı var. Financial Times’ın IMF verilerine dayandırdığı bilgiye göre petrol ve petrol ürünleri ülkenin ihracatının yüzde 69’unu oluşturuyor. Ulaşımda elektrikli araçların yaygınlaşması, Riyad için doğrudan gelecekteki petrol talebiyle ilgili. Petrol gelirine bu ölçüde bağımlı bir ülkenin, küresel dönüşümün hızını tarif eden her kelimeye itiraz etmek için ekonomik bir gerekçesi var.

Peki yatırımı kim finanse edecek?

Antalya’daki pazarlığın bir ayağı da para. Reuters’a göre ülkeler, iklim değişikliğine uyum için varlıklı ülkelerin gelişmekte olan ülkelere ne kadar destek sağlayacağı konusunda ayrışıyor. Elektrifikasyon yatırımlarında da finansman sorusu karşımıza çıkıyor. Bir ülkenin elektrik tüketimini artırması için santral kadar şebekeye de yatırım yapması gerekiyor. Fabrika elektrikli sisteme geçtiğinde o elektriği kesintisiz ve rekabetçi bir fiyatla alabilecek mi? Hane doğalgaz yerine ısı pompası kullanacaksa ilk yatırımın maliyetini nasıl karşılayacak? Yüzde 35’in sahadaki karşılığı bu soruların cevaplarına bağlı.

Türkiye için de hesabın iki tarafı var. Elektrikle çalışan araç ve makineler yaygınlaştıkça ithal petrol ve doğalgaz kullanımını azaltma imkânı doğuyor. Bunun için elektriğin hangi kaynaklardan, hangi maliyetle üretildiği önemli. Şebekeyi güçlendirmek, depolama kapasitesini artırmak ve sanayinin ihtiyaç duyduğu elektriği sağlamak da yatırım istiyor. Antalya’da ortaya atılan hedefin Türkiye’deki sanayici ve tüketici için karşılığı, bu yatırımların elektrik faturasına ve üretim maliyetine nasıl yansıyacağı.

Müzakereleri yürüten Avustralyalı Bakan Chris Bowen, ilk taslağa ülkelerin üzerinde anlaşamadığı maddeleri de koyduklarını söyledi.

Yeni metin çıktığında önce 2035 ve yüzde 35’in hâlâ orada olup olmadığına bakacağım. Ardından fosil yakıtlar için hangi ifadenin kaldığına ve finansman konusunda kimin neyi üstlendiğine. Antalya’nın enerji yatırımlarına ne söyleyebildiğini bu üç satır gösterecek.