Sefer LEVENT / EKONOMİ NOTLARI
Bir haftadır COP31 için Antalya'dayım. Koridorlarda en çok duyulan kelime "dönüşüm". Daha temiz üretim, daha çok elektrik, daha az karbon... Özelllikle sanayinin dönüşümü için milyarlarca dolar gerekiyor. Bankalar da bu finansmanı sağlamaya hem gönüllü hem iştahlı. Ama her kredinin bir vadesi var. Faturayı sonunda sanayici ödeyecek. Sanayici de bu parayı satıştan, en çok da ihracattan kazanacak.
Sorun tam burada başlıyor. Etkinlik aralarında konuştuğum iş insanlarının çoğu uzun vadeye umutla, kısa vadeye endişeyle bakıyor. En tedirgin olanlar ihracatçılar. Kurun maliyetlerin gerisinde kalması ve zayıflayan pazarlar uzun zamandır gündemlerinde. Bu kaygının en çarpıcı örneğini dün CNBC-e ekranlarında, bir "alarm zili" olarak duyduk.
Düşünün, bir sonraki sezonun siparişlerini konuşmak için toplantıya giriyorsunuz. Karşınızda 15 yıldır çalıştığınız müşteri var. Bir buçuk iki yıl öncesine kadar Türkiye'den yılda ortalama 250 milyon dolarlık alım yapmış. Siz ne kadar üretim yapacağınızı konuşmayı beklerken müşteri Türkiye'deki ofisini kapatacağını, siparişlerini de Hindistan'a kaydıracağını söylüyor.
İşte, Türkiye İhracatçılar Meclisi Başkanı Mustafa Gültepe, yayında bu toplantıda yaşananları aktardı. Gültepe, müşterisine daha yüksek katma değerli ürünleri Türkiye'de üretmeye devam etmeyi, Mısır, Fas ve Cezayir'deki üretim seçeneklerini de Türkiye ofisi üzerinden değerlendirmeyi önermiş. Müşteri bu teklifi kabul etmemiş.
Hikayenin bence en önemli yeri burası. Bir alıcı bu sezon siparişini başka ülkeye verir, gelecek sezon yeniden kapınızı çalabilir. Ofisini kapattığında ise Türkiye'de hangi fabrikanın neyi iyi yaptığını bilen, numuneyi takip eden, üretimde bir aksaklık çıktığında tedarikçiyle masaya oturan ekibi de kaybedersiniz. O ilişkiyi yeniden kurmanın maliyeti, bir sonraki ihalede fiyat kırmaktan çok daha yüksek olabilir.
GÜMRÜKTEKİ HESAP DA DEĞİŞTİ
Gültepe'ye göre kararın gerekçelerinden biri, Birleşik Krallık ile Hindistan arasındaki serbest ticaret anlaşması. Anlaşma 15 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Gültepe, hazır giyim ürünlerinde yüzde 12'lik gümrük vergisinin kalkmasının Hindistan'ın fiyat avantajını büyüttüğünü söylüyor. Türkiye'nin Birleşik Krallık'la yürürlükte bir serbest ticaret anlaşması var. Bu anlaşmayı genişletmek için yürütülen görüşmelerin altıncı turu da ekim başında tamamlandı. Türk üreticisinin hesabını değiştiren gelişme, Hindistan'ın da aynı pazara daha elverişli koşullarda girebilmesi.
Bir İngiliz perakendeci için karar, ürünün depoya kaça ve ne zaman gireceğiyle başlıyor. Türkiye'nin yakınlığı, özellikle hızlı teslimat ve sezon içinde ek sipariş gerektiğinde hala para eder. Satışı iyi giden bir ürünün rafı boş kalmadan yenisini gönderebiliyorsanız alıcıya daha az stokla çalışma imkanı verirsiniz. Peki bu avantaj, fiyat farkı açıldığında ne kadarını karşılar? Gültepe'nin anlattığı müşteri belli ki kendi hesabını yapmış.
Gültepe, işçilik, enerji ve ham madde maliyetlerindeki artışa döviz kurunun aynı hızda eşlik etmediğini, ihracatçının bu nedenle fiyat vermekte zorlandığını söylüyor. Bu sıkışma bir sonraki yatırımı da etkiliyor. Sipariş düştüğünde fabrikanın sabit gideri daha az ürüne bölünüyor. Birim maliyet yükseldikçe yeni sipariş için rekabetçi fiyat vermek daha da zorlaşıyor. Üreticinin verimliliği artıracak yatırımı yapması gereken dönem, o yatırımı finanse etmekte en çok zorlandığı döneme dönüşüyor.
İNGİLTERE'YE SATIŞ YÜZDE 7,2 GERİLEDİ
İstanbul Hazır Giyim ve Konfeksiyon İhracatçıları Birliği'nin verileri de baskının boyutunu gösteriyor. Türkiye'nin hazır giyim ve konfeksiyon ihracatı yılın ilk on ayında yüzde 3,8 azalarak 13 milyar 659 milyon dolara geriledi. İngiltere'ye ihracat yüzde 7,2 düşüşle yaklaşık 1,1 milyar dolara indi. İngiltere hala sektörün dördüncü büyük pazarı. Düşüşün ne kadarının Hindistan'a kayan siparişlerden geldiğini bu rakamlardan çıkaramıyoruz. Gültepe'nin verdiği 250 milyon dolar da müşterinin geçmişte Türkiye'den yaptığı yıllık ortalama alım.
Hazır giyimde sık sık "katma değerli üretime geçelim" diyoruz. Gültepe'nin önerisinde bunun somut karşılığı var. Alıcı bütün siparişini Türkiye'de tutmasa bile daha karmaşık, daha hızlı teslim edilmesi gereken ürünleri burada yaptırabilir. Ama bu fırsatı değerlendirmek için müşterinin Türkiye'de bir tedarik ağı tutmayı hala anlamlı bulması gerekiyor. O ağ bir kez dağıldığında kumaşçısından boyahanesine, atölyesinden lojistikçisine kadar pek çok işletmenin yeniden aynı sipariş etrafında buluşması zaman alır.
Bu yüzden önümüzdeki aylarda ihracat rakamları açıklanırken bir soruyu da alıcılara sormak gerekiyor. Siparişini azaltan kaç şirket Türkiye'deki satın alma ekibini koruyor, kaçı ofisini kapatıyor? İlk grubun siparişini geri kazanma ihtimalimiz var. İkinci grupta ise önce Türkiye'yi yeniden satın alma listesine sokmamız gerekecek.
COP31'de çok şey konuştuk ve masadan çıkan ilk hedef belli oldu: ‘Dönüşüm.’ Ama dönüşüm kredisini geri ödeyecek paranın önemli bir bölümü ihracattan gelmek zorunda. Siparişi ofisiyle birlikte kaybedersek bu parayı nereden bulacağız? Kime, neyi, hangi fiyatla satacağız? Maliyette Hindistan'la yarışamıyorsak hızla, esneklikle ve katma değerle nasıl rekabet edeceğiz?
Antalya'da iklimi konuşurken bu soruları ertelememek gerekiyor. Gültepe'nin anlattığı toplantı tek bir müşterinin hikayesi değil, hemen yanı başımızda çalan bir alarm zili. Duymazdan gelirsek sadece sipariş masalarını değil… Çok şeyi kaybederiz…






