Yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisi giderek daha belirgin hale gelirken, şirketler yeni personel alımlarında frene bastı. Araştırma şirketi Gartner'ın verilerine göre 2026 yılında dünya genelinde 1,3 milyon pozisyonun açılması veya bu pozisyonlara işe alım yapılması ertelendi. Financial Times'ın gündeme taşıdığı araştırma, yapay zekânın 2030 yılına kadar 8,9 milyon işi ortadan kaldırırken 10,6 milyon yeni iş yaratacağını öngörüyor. Buna karşılık 435,5 milyon çalışanın mevcut işinin önemli ölçüde değişmesi bekleniyor.
Yapay zekâ teknolojilerinin iş dünyasında hızla yaygınlaşması, şirketlerin istihdam politikalarını yeniden şekillendiriyor. Birçok işletme, yapay zekânın hangi görevleri üstlenebileceğini ve çalışan ihtiyacını ne ölçüde azaltabileceğini görmek için yeni personel alımlarını erteliyor.
Uluslararası araştırma ve danışmanlık şirketi Gartner'ın açıkladığı istihdam tahminleri, bu belirsizliğin iş gücü piyasasında somut sonuçlar doğurmaya başladığını ortaya koydu.
Financial Times'ın analizine göre şirketler, yapay zekânın gelecekteki etkilerine ilişkin belirsizlik ve genel ekonomik koşullar nedeniyle işe alım planlarını askıya alıyor.
Gartner, 2026 yılında yaklaşık 1,3 milyon pozisyonun oluşturulmasının veya bu pozisyonlar için işe alım yapılmasının ertelendiğini tahmin ediyor.
Araştırmaya göre ertelenen işe alımlardan etkilenen kişi sayısının 2030 yılına kadar kümülatif olarak 5 milyona ulaşması bekleniyor.
İşten çıkarmadan önce işe alımlar duruyor
Gartner'ın araştırmasında dikkat çeken nokta, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisinin yalnızca işten çıkarmalarla sınırlı olmaması.
Şirketler, yapay zekâ sistemlerinin çalışanların görevlerini üstlenip üstlenemeyeceği konusunda henüz kesin bir değerlendirme yapamadıkları için yeni pozisyon açma kararlarını geciktiriyor.
Bu durum, özellikle iş arayanlar ve kariyerinin başlangıcındaki çalışanlar açısından önemli bir sorun oluşturuyor.
Gartner Araştırma Başkanı John Lovelock, ertelenen pozisyonlarla ortadan kaldırılan işlerin birbirinden farklı değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Lovelock'a göre ertelenen pozisyonlar, daha önce mevcut olup sonradan kaldırılan işler değil; şirketlerin henüz oluşturmadığı yeni istihdam fırsatlarını ifade ediyor.
Financial Times'a konuşan Gartner Başkan Yardımcısı ve analisti Helen Poitevin de bu durumu somut bir örnekle açıkladı.
Poitevin'e göre başlangıçta 40 yeni çalışan almayı planlayan bir şirket, yapay zekâdan elde edebileceği verimlilik artışını görmek amacıyla yalnızca 20 kişiyi işe almaya karar verebiliyor.
Bu yaklaşım, mevcut çalışan sayısında doğrudan bir azalmaya yol açmasa da iş gücü piyasasına yeni katılanların karşılaştığı fırsatları daraltıyor.
2030'a kadar 8,9 milyon iş ortadan kalkabilir
Gartner'ın araştırması, yapay zekânın uzun vadeli istihdam etkisine ilişkin dikkat çekici bir tahmin de ortaya koydu.
Şirketin hesaplamalarına göre yapay zekâ teknolojileri, 2030 yılına kadar dünya genelinde 8,9 milyon işin ortadan kalkmasına yol açabilir.
Ancak aynı dönemde yapay zekâya bağlı ekonomik faaliyetler ve yeni iş modelleri sayesinde 10,6 milyon yeni pozisyonun oluşması bekleniyor.
Böylece yapay zekânın istihdam üzerindeki net etkisinin 1,7 milyon ilave iş yönünde olacağı öngörülüyor.
Bu sonuç, yapay zekânın yalnızca istihdam kaybına neden olacağı yönündeki beklentilerden farklı bir tablo ortaya koyuyor.
Bununla birlikte Gartner'ın tahminleri, işini kaybeden çalışanların yeni oluşturulacak pozisyonlara doğrudan geçebileceği anlamına gelmiyor.
Yeni işlerin farklı sektörlerde, farklı ülkelerde ve farklı becerilere sahip çalışanlar için ortaya çıkması bekleniyor.
Dolayısıyla toplam istihdamda artış yaşansa bile bazı mesleklerde ve çalışan gruplarında ciddi uyum sorunları görülebilir.
435 milyon çalışanın işi değişecek
Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri de yapay zekânın doğrudan iş kayıplarından çok, mevcut işlerin içeriğini değiştirecek olması.
Gartner, 2030 yılına kadar 435,5 milyon çalışanın, yani araştırmanın kapsadığı iş gücünün yüzde 20'sinden fazlasının görevlerinde önemli değişiklikler yaşayacağını tahmin ediyor.
Bu dönüşüm yalnızca belirli görevlerin otomatikleştirilmesiyle sınırlı kalmayacak.
Çalışanların iş yapma biçimleri, sorumluluk alanları, karar alma süreçleri ve kullandıkları teknolojiler de yeniden şekillenecek.
Özellikle yapay zekâ destekli yazılımların günlük iş süreçlerine dahil olması, birçok meslekte insanlarla dijital sistemler arasındaki görev dağılımını değiştirecek.
Gartner'a göre yapay zekânın doğrudan neden olduğu iş kayıpları, 2030'a kadar çalışanların yüzde 0,4 ila yüzde 1,8'ini etkileyebilir.
Ancak görevleri yeniden tanımlanacak çalışanların oranı bunun çok üzerinde olacak.
Teknoloji sektöründe 1,5 milyon net istihdam artışı
Yapay zekâdan en fazla etkilenecek sektörlerin başında teknoloji geliyor.
Gartner'ın tahminlerine göre teknoloji sektöründeki çalışanların yaklaşık yüzde 70'i yapay zekânın etkilerine yüksek düzeyde maruz kalıyor.
Buna rağmen sektörün toplam istihdamında artış bekleniyor.
Araştırmaya göre 2030 yılına kadar teknoloji sektöründe yapay zekâ bağlantılı 1,9 milyon yeni iş yaratılırken 400 bin iş ortadan kalkacak.
Böylece teknoloji sektöründe 1,5 milyonluk net istihdam artışı gerçekleşebilecek.
Bu artışta yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi, veri merkezlerinin kurulması, dijital altyapının işletilmesi ve yeni teknolojilerin şirketlerin iş süreçlerine entegre edilmesi gibi faaliyetlerin etkili olması bekleniyor.
Ancak sektör içindeki bütün mesleklerin aynı ölçüde büyümesi öngörülmüyor.
Bazı yazılım geliştirme ve operasyonel görevlerde otomasyon artarken, yapay zekâ sistemlerini yönetebilen ve teknolojiyi iş süreçlerine uyarlayabilen çalışanlara yönelik ihtiyaç güçlenebilir.
Kamu sektöründe tablo tersine dönüyor
Gartner'ın sektör bazlı tahminleri, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisinin bütün alanlarda aynı olmayacağını gösteriyor.
Fiziksel üretim ve sermaye yoğun altyapı faaliyetlerinin ağırlıklı olduğu sektörlerde 2030 yılına kadar 6,4 milyon yeni iş yaratılması, buna karşılık 6 milyon işin ortadan kalkması bekleniyor.
Bu sektörlerde net istihdam artışının yaklaşık 400 bin olması öngörülüyor.
Kamu sektöründe ise farklı bir tablo ortaya çıkıyor.
Araştırmaya göre kamu alanında 400 bin yeni iş oluşurken 900 bin iş ortadan kalkabilir. Böylece 500 binlik net istihdam kaybı yaşanabilir.
Gartner, kamu kurumlarının yapay zekâ yatırımlarının gelecekte ortaya çıkabilecek ciddi beceri açıklarını tamamen kapatmak için yeterli olmayabileceğine dikkat çekiyor.
Şirketler yeniden işe alım yapmak zorunda kalabilir
Financial Times'ın analizinde öne çıkan bir başka konu ise şirketlerin yapay zekâdan bekledikleri verimlilik artışını ne ölçüde gerçekleştirebileceği.
Gartner'dan Helen Poitevin'e göre bazı işletmeler, yapay zekâ sistemlerinin kapasitesine ilişkin beklentilerini fazla yüksek tutarak yeni personel alımlarını geciktiriyor.
Ancak uygulama süreçlerinde teknolojinin sınırları daha net ortaya çıktıkça şirketlerin yeniden çalışan istihdam etmesi gerekebilir.
Poitevin, yapay zekâ stratejilerinde daha ileri aşamaya ulaşan bazı kuruluşların ihtiyaçlarını yeniden değerlendirerek ilave işe alımlara yöneldiğini belirtiyor.
Bu durum, bugün ertelenen pozisyonların bir bölümünün ilerleyen yıllarda yeniden gündeme gelebileceğine işaret ediyor.
Bununla birlikte söz konusu işe alımların aynı mesleklerde veya aynı çalışan profillerinde gerçekleşmesi garanti değil.
Şirketlerin ihtiyaç duyduğu beceriler de teknolojinin gelişimine paralel olarak değişebilir.
Yöneticilerin görevleri de değişecek
Yapay zekâ dönüşümü yalnızca çalışanları değil, yöneticilerin sorumluluklarını da yeniden tanımlıyor.
Gartner'a göre geleceğin iş yerlerinde yöneticiler, insan çalışanların yanında yapay zekâ ajanlarının yürüttüğü görevleri de koordine etmek zorunda kalacak.
Bu durum, iş süreçlerinin planlanması, performansın değerlendirilmesi ve kararların denetlenmesi gibi alanlarda yeni yönetim modellerini gündeme getiriyor.
Araştırma, yapay zekâ sistemlerinin yaygınlaşmasına rağmen insanların karar alma, sorumluluk üstlenme ve kurumların yönünü belirleme süreçlerindeki rolünün devam edeceğine işaret ediyor.
Özellikle teknolojiyle insan emeğinin birlikte kullanıldığı iş modellerinin yaygınlaşması bekleniyor.
Gençler için iş bulmak zorlaşabilir
Financial Times, Gartner'ın araştırmasını değerlendirirken kariyerine yeni başlayan çalışanların karşılaştığı zorluklara da dikkat çekti.
Şirketlerin giriş seviyesindeki pozisyonları ertelemesi, özellikle üniversiteden yeni mezun olanların iş gücü piyasasına katılımını güçleştirebilir.
Yapay zekânın bazı rutin görevleri üstlenmesi, daha önce genç çalışanlara deneyim kazandıran başlangıç pozisyonlarının yeniden değerlendirilmesine yol açıyor.
Oxford Üniversitesi Kariyer Hizmetleri Direktörü Jonathan Black, Financial Times'a yaptığı değerlendirmede gençlerin yalnızca teknik becerilerini değil, sorumluluk alma, sonuç üretme ve ekip çalışmasına katkı sağlama yeteneklerini de ortaya koyması gerektiğini belirtti.
Black'e göre iş başvurularında yapay zekâdan yararlanmak mümkün olsa da adayların kişisel deneyimlerini ve yetkinliklerini özgün biçimde aktarabilmesi önem taşıyor.
Yapay zekâda asıl mesele işlerin dönüşümü
Gartner'ın araştırması, yapay zekânın istihdam üzerindeki etkisinin yalnızca kaç kişinin işini kaybedeceği üzerinden değerlendirilmesinin yetersiz olduğunu gösteriyor.
2030'a kadar 8,9 milyon işin ortadan kalkması ve 10,6 milyon yeni işin oluşması beklenirken yüz milyonlarca çalışanın mevcut görevlerinde önemli değişiklikler yaşanacağı tahmin ediliyor.
Bu süreçte şirketlerin karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biri, yapay zekâ yatırımlarıyla insan kaynağı planlamasını doğru biçimde dengelemek olacak.
Yeni işe alımların ertelenmesi kısa vadede maliyetleri sınırlayabilir. Ancak işletmelerin gelecekte ihtiyaç duyacakları yetenekleri zamanında geliştirememesi, rekabet güçleri açısından yeni riskler yaratabilir.
Gartner'ın tahminleri, yapay zekânın iş gücü piyasasında yalnızca istihdam kaybı değil, yeni mesleklerin ortaya çıkması, mevcut görevlerin değişmesi ve işe alım stratejilerinin yeniden şekillenmesi gibi çok boyutlu bir dönüşüm yaratacağına işaret ediyor.
