Antalya’da günlerdir aynı soruya cevap aranıyor: Dünya ekonomisini nasıl elektriklendireceğiz?
Otomobillerde benzinin, fabrikalarda doğalgazın, binalarda fosil yakıtların yerini daha fazla elektrik alacak. Bunun için şebekeler güçlendirilecek, yenilenebilir enerji yatırımları hızlanacak, finansman bulunacak.
Çin’in Şıncın kentinden ise başka bir mesaj geldi: Petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artıracağız.
Üstelik bu açıklamanın altında dünyanın üç büyük gücünün imzası var. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, üçlü zirvelerinin ardından yayımladıkları deklarasyonda rafine petrol ürünlerinin arzını artırmayı planladıklarını duyurdu. Enerji akışının istikrarına vurgu yaptı.
İlk bakışta insanın aklına şu geliyor: Antalya’da başka, Şıncın’da başka bir gelecek mi konuşuluyor?
İki masa iki hesap
COP31 kapsamında Antalya’da öne çıkan hedeflerden biri “35’te 35”.
Yani 2035 yılında küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payının yüzde 35’e çıkarılması. Uluslararası Enerji Ajansı’nın analizleriyle desteklenen bu hedef, ulaşımda, sanayide ve binalarda elektrik kullanımının yaygınlaşmasını amaçlıyor.
Burada bir ayrıntıyı açmak gerekiyor. Hedef, elektriğin yüzde 35’inin yenilenebilir kaynaklardan üretilmesi değil. Kullandığımız toplam nihai enerjinin yüzde 35’inin elektrikle karşılanması.
Benzinli otomobil yerine elektrikli otomobil kullanılması, bazı sanayi süreçlerinde yakıt yakmak yerine elektrikli teknolojilere geçilmesi, ısı pompalarının yaygınlaşması bu dönüşümün parçaları. İklim açısından elde edilecek kazançta ise elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği de belirleyici.
Şıncın’daki masanın enerji mesajı ise bugünkü sistemin ihtiyaçlarına odaklanıyor. Dünyada hâlâ petrol ürünleriyle çalışan devasa bir ulaşım ve üretim düzeni var. Bu düzenin yakıtsız kalması, fiyatların sıçraması ve tedarikin kesilmesi bütün ekonomileri etkiliyor.
Dolayısıyla bugünün ihtiyacını karşılamakla yarının enerji sistemini kurmak birlikte yürütülebilir.
Ancak bunun bir şartı var: Bugünün ihtiyacına verilen cevap, yarının dönüşümünü geciktirmemeli.
Takvim belirsiz
Üçlü deklarasyonda üretim ve tedarikin ne kadar artırılacağı yazmıyor. Başlangıç tarihi, süre ve uygulama takvimi de bulunmuyor. Yeni rafineriler kurulup kurulmayacağı belirtilmiyor.
Bu yüzden açıklamayı “geçiş döneminde alınmış kısa vadeli bir önlem” diye rahatça tanımlayamıyoruz.
Mevcut rafinerilerin daha fazla çalıştırılması ile onlarca yıl faaliyet göstermesi beklenen yeni tesislere yatırım yapılması aynı şey değil.
Birincisi arz sıkışıklığını giderebilir. İkincisi ise petrol tüketiminin uzun yıllar güçlü kalacağı beklentisini yatırımlara yerleştirir. O yatırımlar yapıldıktan sonra da sermayesini geri kazanmak isteyen şirketler, istihdamı korumak isteyen hükümetler ve gelirini sürdürmek isteyen üreticiler ortaya çıkar.
Enerji dönüşümünün siyasi ve ekonomik güçlüğü tam burada başlıyor.
Her yeni yatırım, geleceğe ilişkin bir tercih taşıyor.
Ucuz yakıtın ikilemi
İşin tüketici tarafında da kolay bir denklem yok.
Artan arz fiyatları aşağı çekerse otomobil sahibinin, nakliyecinin ve sanayicinin maliyeti hafifleyebilir. Enerji ithalatçısı ülkeler rahatlayabilir.
Ama ucuzlayan akaryakıt, diğer koşullar aynı kaldığında, elektrikli araca geçişten sağlanacak tasarrufu da azaltabilir. İşletmeler bazı dönüşüm yatırımlarını erteleyebilir.
Yani kısa vadede faturayı hafifleten bir gelişme, uzun vadede o faturaya bağımlılığı azaltacak yatırımların hızını kesebilir.
Bu, petrolün pahalı kalmasını savunmak anlamına gelmiyor. Dönüşümün yalnızca fiyatlara bırakılamayacağını gösteriyor. Şarj altyapısı, uygun finansman, güçlü şebekeler ve öngörülebilir politikalar bu nedenle gerekli.
Türkiye için önemli
Türkiye açısından iki masayı da dikkatle izlemek gerekiyor.
Petrol ürünlerinde arzın rahatlaması, uluslararası fiyatlara yansıdığı ölçüde ithalat faturası ve üretim maliyetleri açısından olumlu olabilir. Ancak deklarasyondan hemen pompa indirimi sonucu çıkarmak mümkün değil. Arz artışının boyutu kadar ham petrol fiyatı, kur ve vergiler de belirleyici.
Diğer tarafta elektrikleşme var.
Türkiye’nin daha fazla yenilenebilir enerji üretmesi, şebekesini güçlendirmesi ve sanayisini elektrikli teknolojilere hazırlaması, enerji güvenliği açısından da değer taşıyor.
Nitekim Uluslararası Enerji Ajansı, elektrikleşmenin hızlandığı bir senaryoda yakıt ithalatçısı ülkelerin toplam enerji ithalat faturasının 2035’te, 2025 seviyesine göre 400 milyar dolardan fazla azalabileceğini hesaplıyor. Bu, bütün ithalatçı ülkeler için yapılmış koşullu bir senaryo. Türkiye’ye ait bir tasarruf tahmini değil.
Antalya ile Şıncın arasındaki asıl soruyu bu nedenle doğru koymalıyız:
Petrol arzı, dönüşüm tamamlanana kadar ekonomileri ayakta tutmak için mi artırılacak, yoksa dönüşümü erteleyecek yeni bir kapasite kurulması için mi?






