Avrupa Birliği'nin Schengen bölgesine giriş ve çıkışları dijital ortamda takip etmek için geliştirdiği sistem, teknoloji devleriyle yaşanan anlaşmazlık nedeniyle yargıya taşındı. AB'nin ilgili kurumu, projenin teslimatında yaşanan gecikmeler nedeniyle IBM, Atos ve Leonardo'ya dava açtı. Başlangıçta 142 milyon euro olan sözleşmenin bedeli 212 milyon euroya yükselirken, sistemde yaşanan teknik aksaklıklar bazı havalimanlarında üç saate varan kuyruklara yol açtı.
Avrupa Birliği'nin sınır güvenliğini güçlendirmek amacıyla hayata geçirdiği yeni dijital giriş-çıkış sistemi (Entry/Exit System-EES), bu kez teknoloji şirketleriyle yaşanan hukuki anlaşmazlıkla gündemde. AB'nin büyük ölçekli bilgi sistemlerinden sorumlu kurumu eu-LISA'nın, sistemin geliştirilmesinde görev alan ABD'li IBM, Fransız Atos ve İtalyan Leonardo hakkında dava açtığı ortaya çıktı.
Financial Times'ın ulaştığı kurum belgelerine göre dava, projenin geliştirme aşamasında yaşanan tekrarlanan gecikmeler nedeniyle 22 Aralık 2025'te Estonya'da açıldı. Hukuki sürecin ayrıntıları ise 9 Kasım'da uluslararası basına yansıdı.
AB kurumu, yüklenici şirketlerin sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerini zamanında yerine getirememesi üzerine mali çıkarlarını korumak amacıyla hukuki yollara başvurduğunu bildirdi.
Sözleşme bedeli 70 milyon euro arttı
Projenin maliyetindeki yükseliş de dikkat çekiyor. eu-LISA, 2019 yılında sistemin merkezi altyapısının kurulması ve bakımını kapsayan altı yıllık sözleşmeyi IBM Belgium, Atos Belgium ve Leonardo'nun oluşturduğu konsorsiyuma verdi.
Başlangıçta 142 milyon euro olarak belirlenen sözleşmenin bedeli, 2021 yılında 212 milyon euroya çıkarıldı. Böylece projenin sözleşme değeri yaklaşık yüzde 49 arttı.
Financial Times'ın incelediği yazışmalar, kurum ile yüklenici şirketler arasındaki anlaşmazlığın birkaç yıldır devam ettiğini gösteriyor.
IBM ve Atos, Ekim 2021'de kendilerine uygulanan mali cezaya itiraz ederek gecikmelerde COVID-19 salgını gibi dış etkenlerin rol oynadığını savundu. Üç şirket, Şubat 2022'de ise eu-LISA tarafından belirlenen yeni teslim tarihlerine karşı çıktı.
Üç saate varan kuyruklar oluştu
Hukuki anlaşmazlığın merkezindeki EES, Avrupa'ya seyahat eden üçüncü ülke vatandaşlarının giriş ve çıkışlarını elektronik ortamda kaydetmek amacıyla geliştirildi.
Başlangıçta 2022 yılında devreye alınması planlanan sistem, yaşanan gecikmelerin ardından Ekim 2025'te kademeli olarak uygulanmaya başladı. Tam kapsamlı uygulamaya ise Nisan 2026'da geçildi.
Ancak yeni sistemin devreye alınmasıyla birlikte bazı Avrupa havalimanlarında teknik sorunlar yaşandı. Parmak izi okuyucularının ve otomatik kayıt terminallerinin arızalanması, zaman zaman sistem kesintileriyle birleşince pasaport kontrol noktalarında uzun kuyruklar oluştu.
The Guardian'ın haberine göre yoğun dönemlerde bekleme süreleri üç saate kadar uzarken, bazı yolcular uçuşlarını kaçırdı.
Türk vatandaşlarını da ilgilendiriyor
Schengen bölgesindeki 29 ülkede uygulanan EES, Türkiye dahil üçüncü ülkelerden gelen ve kısa süreli seyahat gerçekleştiren yolcuları da kapsıyor.
Sistem kapsamında yolcuların pasaport bilgileriyle birlikte yüz görüntüleri ve parmak izleri elektronik ortamda kaydediliyor. Böylece giriş ve çıkış tarihlerinin takip edilmesi, izin verilen kalış süresinin aşılmasının tespit edilmesi ve kimlik sahteciliğinin önlenmesi amaçlanıyor.
Yeni uygulama, özellikle Avrupa'ya sık seyahat eden Türk vatandaşları açısından sınır geçişlerinde farklı bir kontrol süreci anlamına geliyor.
AB: Dava sistemin mevcut işleyişini etkilemiyor
eu-LISA, davanın sistemin geliştirilme aşamasındaki gecikmelerle ilgili olduğunu ve mevcut operasyonları etkilemediğini açıkladı. Kurum, EES'nin Avrupa genelinde tamamen faal durumda bulunduğunu bildirdi.
Avrupa Komisyonu da davanın tarafı olmadığını belirterek hukuki sürecin sistemin bugünkü işleyişiyle değil, geliştirme dönemindeki teslimat sorunlarıyla bağlantılı olduğunu vurguladı.
Estonya'daki mahkemeye taşınan davada henüz bir karar verilmedi. Davanın ne zaman sonuçlanacağı ve şirketlerden herhangi bir tazminat tahsil edilip edilmeyeceği de belirsizliğini koruyor.
Avrupa'nın sınır güvenliğini dijitalleştirme hedefiyle başlattığı proje, artan maliyeti, geciken teslimatları ve teknoloji şirketleriyle yaşanan hukuki anlaşmazlık nedeniyle büyük ölçekli kamu bilişim yatırımlarının karşı karşıya kaldığı riskleri yeniden gündeme taşıdı.
