Pekin, gelişmiş yapay zekâ modellerinin, otonom sistemlerin ve çip tasarım teknolojilerinin yurt dışına aktarılmasını izne bağlamayı planlıyor. Taslak düzenleme, yabancı kullanıcıların Çinli şirketlerin yapay zekâ hizmetlerine internet üzerinden erişimini genel olarak serbest bırakırken, kritik teknoloji ve fikri mülkiyetin ülke dışına çıkarılmasını denetim altına almayı hedefliyor.
Çin, küresel yapay zekâ yarışında geliştirdiği teknolojiler üzerindeki kontrolünü artırmak amacıyla yeni ihracat kısıtlamaları hazırlıyor. Ülkenin ticaret ve bilim otoritelerinin 16 Ekim’de duyurduğu taslak, 23 yapay zekâ teknolojisini ihracat kontrol listesine eklemeyi öngörüyor. Düzenleme; gelişmiş büyük dil modellerini, belirli görevleri insan müdahalesi sınırlı biçimde yerine getirebilen yapay zekâ ajanlarını, çip tasarım teknolojilerini ve büyük ölçekli hesaplama altyapılarını kapsıyor.
Taslağın merkezinde, Çin’de geliştirilen yapay zekâ teknolojisinin yurt dışında kullanılmasına izin verirken, bu teknolojinin temel bileşenlerinin ve geliştirme bilgisinin ülke dışına aktarılmasını daha sıkı denetlemek bulunuyor. Böylece Çinli şirketlerin uluslararası pazarlara hizmet sunmaya devam etmesi, ancak modellerin ve kritik teknik birikimin kontrolünün Çin’de tutulması amaçlanıyor.
İhracat kontrolü ile çevrim içi erişim ayrılıyor
Taslak, yabancı müşterilerin Çinli şirketlerin yapay zekâ modellerini internet siteleri, uygulamalar, API’ler ve bulut hizmetleri üzerinden kullanmasına genel olarak izin veriyor. Buna karşılık, belirli gelişmiş modellerin ağırlıklarının, kaynak kodlarının ve diğer temel bileşenlerinin yurt dışına aktarılması ya da bu modellerin yabancı altyapılarda çalıştırılması ihracat denetimine tabi olabilecek.
Reuters’ın aktardığı değerlendirmelere göre, bu yaklaşım Çin’in yapay zekâ şirketlerinin uluslararası müşterilere erişimini sürdürürken fikri mülkiyetini ve araştırma-geliştirme birikimini ülke içinde tutma stratejisini yansıtıyor. DeepSeek ve Alibaba gibi şirketlerin yurt dışındaki kullanıcılara çevrim içi hizmet sunabilmesi ile modellerin temel teknolojisinin başka bir ülkeye devredilmesi bu nedenle farklı değerlendiriliyor.
En gelişmiş modeller ve çip tasarımları kapsamda
Taslakta, belirli büyük yapay zekâ modellerinin hangi ölçütlerle denetime gireceğine ilişkin eşikler de yer alıyor. Buna göre, eğitiminde en az (10^{26}) işlem gerektiren, 2 trilyon veya daha fazla parametreye sahip olan ya da belirli performans değerlendirmelerinde dünya genelinde ilk 10’da bulunan modeller kapsam içine girebilecek. Bu ölçütlerden birinin karşılanması yeterli olabilecek.
Düzenleme ayrıca 14 nanometre ve daha ileri üretim süreçleriyle bağlantılı yapay zekâ çipi tasarım teknolojilerini, 2.5D ve 3D gelişmiş paketleme tekniklerini ve bazı ileri bellek çipi tasarımlarını da kapsıyor. Bu hükümler, yalnızca bitmiş çiplerin değil, çip geliştirmede kullanılan kritik teknik bilginin de kontrol edilmesini öngörüyor.
Açık kaynak yoluyla yayımlanmış veya akademik yayınlarla kamuya açık hale gelmiş teknolojilerin taslak kapsamı dışında tutulması öngörülüyor. Çinli şirketlerin kendi işlettiği yurt dışı hesaplama merkezlerine yönelik bazı aktarımlarda da basitleştirilmiş lisans süreçleri uygulanabilecek.
Geçiş dönemi kayıt şartı başladı
Düzenlemenin nihai hali henüz kesinleşmedi. Ancak Çin, taslak kapsamındaki belirli teknoloji transferleri için 16 Ekim itibarıyla geçici bir kayıt zorunluluğu başlattı. Bu yükümlülük, tamamlanmamış işlemleri de kapsıyor; teknoloji sahipliğinin devri, yurt dışına lisanslama ve yabancı kontrolüne geçişle sonuçlanabilecek bazı işlemler bu çerçevede değerlendiriliyor.
Taslak için kamuoyu görüşleri 15 Kasım’a kadar alınacak. Reuters’a konuşan sektör ve hukuk uzmanları, hangi modellerin hangi teknik ölçütlerle kapsama gireceği ve yurt dışındaki veri merkezlerinde model çalıştırmanın nasıl değerlendirileceği konusunda şirketlerin açıklık beklediğini belirtiyor. Bu belirsizlikler, Çinli yapay zekâ geliştiricilerinin uluslararası iş ortaklıklarını ve yurt dışı altyapı yatırımlarını etkileyebilir.
Teknoloji rekabetinde yeni bir aşama
Çin’in taslağı, yapay zekâ alanındaki uluslararası rekabetin yalnızca çiplere ve bilgi işlem gücüne erişim üzerinden yürütülmediğini, modellerin ve teknik bilginin sınır ötesi dolaşımının da giderek daha fazla denetlendiğini gösteriyor.
ABD’nin Çin’e gelişmiş çip ve teknoloji akışına yönelik kısıtlamaları sürerken Pekin’in kritik yapay zekâ varlıklarının dışarıya aktarımını kontrol altına almaya yönelmesi, iki ülke arasındaki teknoloji rekabetinin yeni bir boyutunu oluşturuyor. Bununla birlikte Çin yönetimi, taslağın belirli bir ülke veya şirkete karşı hazırlanmadığını ve yapay zekâ teknolojilerinin büyük bölümünün ihracata açık kalacağını belirtiyor.
