Gaziantep’te yaklaşık 39 bin sağlık kaydı üzerinde yürütülen araştırma, iklim koşullarına bağlı sağlık risklerinin önceden belirlenmesini hedefleyen yeni bir modele temel oluşturdu. COP31’de tanıtılan projeyle KOAH hastalarının riskli günler konusunda uyarılması ve hastanelerin olası başvuru artışlarına önceden hazırlanması amaçlanıyor. Sistemin e-nabız üzerinden yürütülmesi planlanıyor.

Antalya’da düzenlenen COP31’de Türkiye’de sağlık hizmetlerine yönelik çok önemli bir projenin duyurusu da yapıldı. Hava sıcaklığı, nem, hava kirliliği ve toz taşınımı gibi çevresel veriler, hastaların sağlık bilgileriyle birlikte değerlendirilerek kişiye özel erken uyarı sistemine dönüştürülebilecek. Böylece özellikle kronik solunum yolu hastalıkları bulunan vatandaşlar, sağlıklarını tehdit edebilecek günler konusunda önceden bilgilendirilebilecek.

Bu yaklaşımın ilk somut adımlarından biri Gaziantep’te atıldı. Sanofi ve Yuvam Dünya Derneği tarafından geliştirilen, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ve Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü iş birliğiyle, Sağlık Bakanlığının desteğiyle yürütülen İklimden Nefese Projesi, Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında uluslararası kamuoyuna tanıtıldı.

Ekonomi Servisi’nin yerinde takip ettiği, 9 Kasım’da Antalya EXPO Yeşil Bölge’de gerçekleştirilen toplantı ve panelde, Gaziantep’teki uygulamanın Türkiye geneline yayılabilecek bir koruyucu sağlık modeline dönüştürülmesi ele alındı.

39 bin sağlık kaydı incelendi

Projenin başlangıç noktası olarak seçilen Gaziantep’te 2023-2025 dönemine ait 38 bin 791 solunum hastalığı başvuru ve yatış kaydı incelendi.

Araştırmada dikkat çeken sonuçlar ortaya çıktı:

• İncelenen kayıtların 12 bin 883’ü kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ile ilişkiliydi.

• KOAH kayıtlarının yüzde 56,7’si 65 yaş üzerindeki hastalara aitti.

• Kış aylarında günlük ortalama KOAH başvuru ve yatış sayısı, yaz aylarının 1,49 katına yükseldi.

Bu veriler, özellikle ileri yaştaki hastaların riskli dönemlerde daha yakından takip edilmesinin önemini ortaya koydu.

Araştırmanın bir sonraki aşamasında çevresel koşullar ile hastalıkların ağırlaşması arasındaki ilişkinin değerlendirilerek riskli günlerin önceden tahmin edilmesi hedefleniyor.

e-Nabız üzerinden kişisel uyarı gündemde

Toplantının en dikkat çekici başlıklarından biri, geliştirilecek erken uyarı sisteminin e-Nabız ile entegre edilmesi olasılığıydı.

Gazeteci Hakan Çelik’in moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde, Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürü Dr. Özgür Sezer, sağlık ve çevre verilerinin bir araya getirilmesini ve e-Nabız’ın kişiye özel iklim riski bildirimlerinde üstlenebileceği rolü değerlendirdi.

Üzerinde çalışılan modele göre meteorolojik veriler ve hava kalitesi ölçümleri sağlık verileriyle birlikte analiz edilebilecek. Böylece KOAH hastaları kendileri için risk oluşturabilecek günlerde önceden bilgilendirilebilecek.

Sistemin yalnızca hastalara değil, hekimlere ve sağlık kuruluşlarına da hazırlık imkânı sağlaması amaçlanıyor. Örneğin solunum yolu hastalıklarına bağlı başvuruların artabileceği dönemlerde sağlık kuruluşlarının hizmet planlamasını önceden yapabilmesi hedefleniyor.

Ancak e-Nabız üzerinden kişisel iklim riski uyarısı henüz uygulamaya alınmış değil. Proje, model geliştirme, doğrulama ve pilot uygulama aşamalarından geçtikten sonra yaygınlaştırılabilecek.

Sanofi: Edirne’den Hakkâri’ye ulaşmasını istiyoruz

Sanofi Avrasya Bölge Başkanı Cem Öztürk, projenin temelinde bilimsel bilgiyi hastaları koruyacak uygulamalara dönüştürme hedefinin bulunduğunu söyledi.

Öztürk, Gaziantep’te elde edilen bulguların özellikle ileri yaştaki ve kronik hastalıklarla yaşayan kişilere zamanında ulaşmanın önemini gösterdiğini belirtti.

Projeyi üç aşamalı bir yaklaşımla ele aldıklarını anlatan Öztürk, bu aşamaları “öngörmek, önlemek ve ölçeklemek” olarak tanımladı.

Öztürk, hedeflerini şu sözlerle anlattı:

“Ulaşmak istediğimiz nokta, Edirne’den Hakkâri’ye KOAH ile yaşayan insanların riskli günleri önceden öğrenebilmesi, ne yapması gerektiğini bilmesi ve sağlık hizmetlerinin o günlere hazır olması.”

Öztürk, hastalıkların ağırlaşmasının önlenmesinin ailelerin bakım yükünü hafifleteceğine ve sağlık sisteminin kaynaklarının daha verimli kullanılmasına katkı sağlayacağına da dikkat çekti.

İklim krizi aynı zamanda sağlık krizi

Yuvam Dünya Yönetim Kurulu Başkanı Kıvılcım Pınar Eğilmez Kocabıyık ise iklim değişikliğinin yalnızca çevresel ve ekonomik sonuçlarıyla değil, insan sağlığı üzerindeki etkileriyle de değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Artan sıcaklıkların, hava kirliliğinin ve değişen iklim koşullarının özellikle kronik hastaları, çocukları ve ileri yaştaki bireyleri etkilediğini belirten Kocabıyık, iklim verilerinin koruyucu sağlık hizmetlerinde kullanılmasının önemine işaret etti.

Kocabıyık, Gaziantep’te başlayan çalışmanın önce Türkiye’nin farklı şehirlerine, ardından benzer iklim riskleriyle karşı karşıya bulunan ülkelere örnek olmasını istediklerini söyledi.

Hastane başvurularını azaltabilir

Panelde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanı Doç. Dr. Mikail Özdemir, araştırmanın bulgularını ve projenin yol haritasını paylaştı.

Koç Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Hasan Bayram, iklim ve çevre koşullarının solunum sağlığı üzerindeki etkilerini ele aldı.

Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdür Yardımcısı Dr. Çağrı Emin Şahin ise iklime duyarlı halk sağlığı izleminin kurumlar arası iş birliği boyutuna dikkat çekti.

Projenin hedeflerinden biri, KOAH hastalarında hastalığın aniden ağırlaşması anlamına gelen alevlenmelerin önlenmesi. Bunun başarılması halinde acil servis başvurularının ve hastane yatışlarının azaltılması, dolayısıyla sağlık kaynaklarının daha verimli kullanılması mümkün olabilecek.

Ancak bu sonuçların hangi ölçüde gerçekleşeceği, geliştirilecek modelin pilot uygulamalarından elde edilecek verilerle değerlendirilebilecek.

Gaziantep’ten bütün Türkiye’ye

Projenin yol haritasında ilk olarak Gaziantep’teki araştırma bulgularından hareketle erken uyarı modelinin geliştirilmesi bulunuyor.

Ardından meteoroloji sistemleri ve e-Nabız ile entegrasyon, modelin doğrulanması ve pilot uygulamalar planlanıyor.

Son aşamada ise sistemin farklı şehirlerin iklim koşullarına ve sağlık ihtiyaçlarına uyarlanarak Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Böylece sağlık hizmetlerinde yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra müdahale eden değil, riskleri önceden belirleyerek hastalığın ağırlaşmasını önlemeye çalışan bir yaklaşımın güçlendirilmesi amaçlanıyor.