Avrupa genelinde rüzgârın zayıflaması, yenilenebilir enerji üretimini düşürürken İngiltere'de elektrik arz güvenliği için ek kapasite çağrısı yapıldı. Ülkenin elektrik sistemi işletmecisi NESO, pazartesi sabahı için yaklaşık 1.400 megavatlık güvenlik marjı açığı öngördü. Ek üretim çağrısıyla açık kapatılırken elektrik kesintisi yaşanmadı. Ancak geçen hafta bazı elektrik ithalat işlemlerinde megavatsaat başına 2 bin 500 sterline ulaşan fiyatlar, enerji dönüşümünün maliyetine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Avrupa'da rüzgâr enerjisi üretiminin düşmesi, elektrik piyasalarında yeni bir arz güvenliği sınavına yol açtı. İngiltere'nin elektrik arz ve talebini yöneten Ulusal Enerji Sistemi İşletmecisi (NESO), 9 Kasım Pazartesi sabahı için elektrik üreticilerine olağan dışı bir ek kapasite çağrısında bulundu.
The Guardian'ın haberine göre pazar gecesi yayımlanan ilk bildirimde, pazartesi 06.00–11.00 saatleri arasında elektrik sisteminin güvenlik marjında yaklaşık 1.400 megavatlık açık oluşabileceği belirtildi.
İşletmeci, elektrik talebiyle kullanılabilir üretim kapasitesi arasında yeterli güvenlik payının korunabilmesi için piyasadan yaklaşık 800 megavatlık ilave kapasite sağlamasını istedi. Bu miktar, orta büyüklükte bir doğal gaz santralinin üretimine karşılık geliyor.
Ancak gece boyunca yapılan düzenlemeler ve üreticilerden gelen yanıtlar sonucunda öngörülen açık hızla azaldı. Sabah saatlerinde 500 megavata, ardından 200 megavata gerileyen uyarı, saat 09.00'dan kısa süre sonra tamamen kaldırıldı.
Elektrik kesintisi olmadı, ancak sistem zorlandı
NESO'nun yayımladığı Elektrik Marjı Bildirimi (Electricity Margin Notice), doğrudan bir elektrik kesintisi uyarısı anlamına gelmiyor. Bildirim, elektrik piyasasındaki üreticilerden belirli bir zaman diliminde daha fazla kapasiteyi kullanıma hazır hale getirmelerini isteyen önleyici bir mekanizma olarak kullanılıyor.
NESO, yapılan çağrının rutin ve ihtiyati nitelikte olduğunu, tüketicilerin elektrik arzına yönelik bir risk bulunmadığını ve hanelerin herhangi bir önlem almasına gerek olmadığını açıkladı.
Bununla birlikte uyarının zamanlaması dikkat çekti. İngiltere'de bu tür bildirimler genellikle elektrik tüketiminin zirveye çıktığı soğuk kış akşamlarında yayımlanırken, son uyarı sabah saatleri için yapıldı.
Üstelik son aylarda benzer bildirimlerin sayısında artış yaşanıyor. Yaz aylarında sıcak hava dalgaları nedeniyle yükselen elektrik talebi ve üretimde yaşanan kısıtlar da sistem işletmecisini ek kapasite çağrıları yapmaya yöneltmişti.
Rüzgâr azaldı, doğal gaz santralleri yeniden devreye girdi
İngiltere'deki son gelişmenin arkasında, Avrupa genelinde rüzgâr hızlarının düşmesi bulunuyor.
Rüzgâr santrallerinin üretimindeki gerileme, özellikle yenilenebilir enerjiye yüksek oranda bağımlı elektrik sistemlerinde arz-talep dengesini zorlaştırıyor. Rüzgârın yeterli olmadığı dönemlerde doğal gaz santralleri, elektrik ithalatı ve diğer esnek üretim kaynakları devreye giriyor.
Kuzey Avrupa'da güneş ve rüzgâr enerjisinin aynı dönemde düşük seviyelerde kalması, enerji sektöründe Almanca kökenli 'Dunkelflaute' kavramıyla tanımlanıyor. Bu durum, yenilenebilir enerji kapasitesi büyüse bile elektrik sistemlerinin yedek üretim ve depolama altyapısına ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.
İngiltere'deki son uyarının da kıta genelindeki düşük rüzgâr üretiminden kaynaklanmış olabileceği değerlendiriliyor. Nitekim uyarı sırasında İngiltere'nin kendi elektrik şebekesinde üretim tesislerini devre dışı bırakacak bir kısıt bulunmadığı, ülkenin Avrupa'ya elektrik ihraç etmesinin beklendiği bildirildi.
Elektrik ithalatında fiyat 2 bin 500 sterline çıktı
Enerji arzındaki sıkışıklığın ekonomik etkisi ise elektrik fiyatlarında kendini gösterdi.
The Guardian'ın aktardığına göre NESO, 6 Kasım Cuma günü Avrupa'dan elektrik ithalatını güvence altına almak için haftanın önceki günlerine kıyasla 10 katı aşan fiyatlarla işlem yapmak zorunda kaldı.
Bağımsız enerji danışmanı Kathryn Porter'ın verdiği bilgilere göre bazı elektrik ithalat işlemlerinde megavatsaat başına 2 bin 500 sterlin, doğal gaz santrallerinden sağlanan üretimde ise megavatsaat başına 1.000 sterlin ödendi.
Bu rakamlar, İngiltere elektrik piyasasındaki genel fiyat seviyesini değil, sistemin dengelenmesi amacıyla gerçekleştirilen belirli işlemlerde oluşan yüksek fiyatları yansıtıyor.
Söz konusu maliyetlerin elektrik sisteminin dengelenmesine ilişkin bedeller üzerinden tüketici faturalarına yansıması bekleniyor.
Böylece rüzgâr üretimindeki geçici düşüşün, elektrik kesintisine neden olmasa bile enerji tedarik maliyetlerini önemli ölçüde artırabildiği görülüyor.
Enerji dönüşümünde yeni tartışma: Yedek kapasiteyi kim sağlayacak?
İngiltere'nin yaşadığı son gelişme, Avrupa'nın yenilenebilir enerjiye geçiş sürecindeki temel sorunlardan birini yeniden gündeme taşıdı.
Rüzgâr ve güneş enerjisinin toplam elektrik üretimindeki payı büyürken, hava koşullarına bağlı üretim dalgalanmalarının nasıl karşılanacağı giderek daha önemli hale geliyor.
Doğal gaz santralleri, batarya depolama sistemleri, ülkeler arası elektrik bağlantıları ve talep yönetimi uygulamaları bu açıdan kritik rol oynuyor.
Ancak yenilenebilir enerji üretiminin geniş bir coğrafyada aynı anda düşmesi, ülkelerin birbirlerinden elektrik ithal ederek açığı kapatma imkânlarını da sınırlayabiliyor. Böyle dönemlerde esnek üretim kapasitesine yönelik talep artarken fiyatlar hızla yükselebiliyor.
İngiltere'de yaşanan son olay, yenilenebilir enerji yatırımlarının yanı sıra depolama, şebeke modernizasyonu ve güvenilir yedek üretim kapasitesine yapılacak yatırımların önemini bir kez daha ortaya koydu.
Elektrik şebekesinin yönetimi de tartışılıyor
NESO'nun son aylarda artan uyarıları, kurumun elektrik sistemini yönetme biçimine yönelik tartışmaların yaşandığı bir döneme denk geldi.
Geçen ay yayımlanan bağımsız bir incelemede, kurumun kontrol merkezindeki çalışma kültürüne ilişkin ciddi endişeler tespit edildi. İnceleme, bazı çalışanların elektrik kesintisi risklerine ilişkin değerlendirmelerin yeterince açık biçimde paylaşılmadığını ileri sürmesinin ardından başlatılmıştı.
Bununla birlikte incelemede, operasyonel kararlara uygunsuz müdahale edildiğine veya kayıtların kasıtlı olarak değiştirildiğine ilişkin kanıt bulunamadı.
Son gelişmede elektrik kesintisi yaşanmaması ve güvenlik marjı açığının kısa sürede kapatılması, sistemin önleyici mekanizmalarının çalıştığını gösterdi. Ancak Avrupa genelinde rüzgâr üretiminin düşmesiyle ortaya çıkan yüksek dengeleme maliyetleri, enerji dönüşümünün yalnızca yeni üretim tesisleri kurmakla sınırlı olmadığını; arz güvenliği ve fiyat istikrarının da aynı anda sağlanması gerektiğini ortaya koydu.
