Küresel finans piyasalarında yapay zekâ yatırımlarının sürdürülebilirliğine ilişkin kaygılar ve ABD'nin para politikasına yönelik değişen beklentiler, son dönemin en geniş çaplı satış dalgalarından birini tetikledi. Dünya borsalarında ağustos ayında görülen zirvelerden bu yana yaklaşık 9 trilyon dolarlık piyasa değeri kayboldu.

Piyasalardaki atış baskısı, başlangıçta yapay zekâ ve teknoloji şirketlerinin yüksek değerlemelerine yönelik endişelerden kaynaklanırken, ABD'de enflasyonla mücadele için yeni faiz artışlarına ihtiyaç duyulabileceği beklentisiyle daha geniş bir alana yayıldı.

Hisse senetlerindeki düşüşe bakır ve altın fiyatlarındaki gerileme de eşlik etti. Buna karşılık yatırımcıların daha güvenli varlıklara yönelmesiyle devlet tahvillerine talep artarken, ABD doları güç kazandı.

Yapay zekâ rallisinde yön değişti

Son yıllarda küresel borsalardaki yükselişin önemli bölümünü yapay zekâ teknolojilerine yönelik yatırımlar ve bu alanda faaliyet gösteren şirketlerin hisseleri sürükledi.

Özellikle gelişmiş çipler, veri merkezleri, bulut bilişim ve yapay zekâ altyapısına yönelik harcamalar, teknoloji şirketlerinin piyasa değerlerinde hızlı artışlara yol açtı.

Ancak yılın ikinci yarısında yatırımcıların odağı değişmeye başladı. Yapay zekâya yönelik talebin güçlü kalıp kalmayacağından çok, bu alanda yapılan devasa yatırımların ne kadar sürede kâra dönüşeceği sorgulanmaya başladı.

Veri merkezi yatırımlarının finansman maliyetleri, yüksek elektrik tüketimi, yeni altyapı projelerine yönelik düzenleyici engeller ve şirketlerin değerlemeleri satış baskısını artıran unsurlar arasında yer aldı.

Reuters'ın aktardığına göre yapay zekâ hisselerindeki değerleme endişeleri yıl ortalarında belirginleşmeye başladı. Ancak satışların asıl hız kazanması, büyük ekonomilerde enflasyonun kontrol altına alınması için faizlerin yeniden yükseltilmesi gerekebileceğine yönelik beklentilerin güçlenmesiyle gerçekleşti.

Tayvan borsasında 30 yılı aşkın sürenin en sert haftası

Satış dalgasının en ağır hissedildiği piyasalardan biri, küresel yarı iletken üretiminin merkezlerinden Tayvan oldu.

Tayvan borsası, 20 Kasım'da sona eren haftada yaklaşık yüzde 17 değer kaybederek 1990'lı yılların başından bu yana en sert haftalık düşüşünü yaşadı.

Tayvan'ın küresel çip üretimindeki kritik konumu, bu düşüşü yalnızca yerel bir borsa gelişmesi olmaktan çıkarıyor. Yapay zekâ yatırımlarına ilişkin beklentilerdeki değişim, yarı iletken üreticilerinden ekipman tedarikçilerine kadar geniş bir şirket grubunu etkiliyor.

Asya genelinde de satış baskısı belirginleşti. Japonya ve diğer bölge piyasalarında teknoloji hisselerinin gerilemesi, küresel yatırımcıların riskli varlıklara yönelik pozisyonlarını azaltma eğilimini güçlendirdi.

Dünya borsalarında yedi günlük düşüş serisi

Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) 20 Kasım tarihli Küresel Piyasalar İzleme Raporu da satışların küresel boyutuna dikkat çekti.

Rapora göre MSCI Dünya Hisse Senedi Endeksi, üst üste yedinci işlem gününde de gerileme eğilimi gösterdi. Bu, Eylül 2023'ten bu yana görülen en uzun düşüş serisi oldu.

ABD'de teknoloji ağırlıklı Nasdaq endeksi düzeltme bölgesine girerken, S&P 500 endeksi de zirve seviyelerinden belirgin biçimde uzaklaştı.

Avrupa ve Japonya'daki hisse senetleri de teknoloji sektöründeki satışlardan etkilendi.

IMF, satışlara rağmen gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde şirket kârlılıklarının genel olarak güçlü kalmasının daha fazla düşüşü sınırlayabileceğine yönelik değerlendirmeler bulunduğunu, ancak piyasalardaki kötümser beklentilerin de güçlendiğini belirtti.

Bilgi

Üç ayda 9 trilyon dolarlık kayıp

Küresel hisse senedi piyasaları, Ağustos 2026'da ulaştıkları zirveden bu yana yaklaşık 9 trilyon dolar değer kaybetti. Reuters'ın 20 Kasım tarihli analizine göre yapay zekâ şirketlerinin yüksek değerlemelerine ilişkin endişeler ve ABD'de faiz artışı beklentileri satışları hızlandırdı. IMF verileri de MSCI Dünya Hisse Senedi Endeksi'nin üst üste yedinci işlem gününde düşüş eğiliminde olduğunu gösterdi.

Korku endeksi 30 seviyesini aştı

Piyasalardaki tedirginliğin en önemli göstergelerinden biri olan VIX endeksi de sert biçimde yükseldi.

ABD hisse senedi piyasalarındaki beklenen oynaklığı ölçen VIX, 20 Kasım'da 30 seviyesinin üzerine çıkarak mart ayı sonundan bu yana en yüksek düzeylerine ulaştı.

IMF'nin aynı gün yayımladığı piyasa verilerinde endeks 30,8 seviyesinde yer aldı.

VIX'teki yükseliş, yatırımcıların önümüzdeki dönemde daha sert fiyat hareketleri beklediğine işaret ediyor.

Piyasa analistleri, oynaklık seviyesini esas alarak pozisyonlarını ayarlayan yatırım fonlarının risklerini azaltmak için satış yapmasının, mevcut düşüşü daha da hızlandırabileceğine dikkat çekiyor.

Yapay zeka şirketleri ne kadar kaybetti

Küresel piyasalardaki satış dalgası, yapay zekâ yatırımlarından en fazla yararlanması beklenen teknoloji şirketlerinin hisselerinde de sert kayıplara yol açtı. 20 Ekim–19 Kasım 2026 döneminde Nvidia hisseleri yüzde 32,6 değer kaybederken, Google'ın ana şirketi Alphabet'teki düşüş yüzde 19,9 oldu. Aynı dönemde AMD hisseleri yüzde 8,5, Microsoft hisseleri ise yüzde 6,3 geriledi.
Küresel piyasalardaki satış dalgası, yapay zekâ yatırımlarından en fazla yararlanması beklenen teknoloji şirketlerinin hisselerinde de sert kayıplara yol açtı. 20 Ekim–19 Kasım 2026 döneminde Nvidia hisseleri yüzde 32,6 değer kaybederken, Google'ın ana şirketi Alphabet'teki düşüş yüzde 19,9 oldu. Aynı dönemde AMD hisseleri yüzde 8,5, Microsoft hisseleri ise yüzde 6,3 geriledi.

Altın da satışlardan kurtulamadı

Küresel piyasalardaki hareketin dikkat çekici yönlerinden biri, geleneksel güvenli liman olarak görülen altının da değer kaybetmesi oldu.

Normal koşullarda hisse senedi piyasalarındaki sert düşüşlerde yatırımcıların altına yönelmesi beklenirken, bu kez değerli metal de satış baskısı altında kaldı.

Reuters'ın analizine göre altın, 20 Kasım'da yaklaşık yüzde 1 gerileyerek Eylül 2025'ten bu yana en düşük seviyesine indi.

Altındaki düşüş, yatırımcıların yalnızca riskli varlıklardan çıkmadığını, aynı zamanda nakit ihtiyaçlarını karşılamak veya portföylerindeki kayıpları dengelemek amacıyla başka varlıklarını da sattığını düşündürüyor.

Doların güçlenmesi de altın fiyatları üzerinde baskı oluşturan unsurlar arasında yer aldı.

Bakırda sert düşüş, petrolde sınırlı hareket

Satış dalgası sanayi metalleri piyasasına da yansıdı.

Küresel ekonomik faaliyet ve sanayi üretimine ilişkin beklentilerin önemli göstergelerinden biri olarak kabul edilen bakır, Nisan 2025'ten bu yana en sert haftalık düşüşüne doğru ilerledi.

Bakır fiyatlarındaki gerileme, piyasalarda yalnızca teknoloji şirketlerinin değerlemelerinin değil, küresel büyüme görünümünün de sorgulandığına işaret ediyor.

Petrol piyasasında ise daha sınırlı fiyat hareketleri görüldü.

Brent petrolün varil fiyatı hafta boyunca yaklaşık 90–94 dolar aralığında seyretti. Böylece petrol, hisse senetleri ve bazı sanayi metallerindeki sert dalgalanmaya kıyasla daha dar bir bantta hareket etti.

Yatırımcılar devlet tahvillerine yöneldi

Hisse senetleri ve emtia piyasalarında satışlar yaşanırken, devlet tahvillerine yönelik talep arttı.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi hafta boyunca yaklaşık 17 baz puan geriledi. Tahvil faizlerindeki düşüş, yatırımcıların güvenli varlıklara yönelerek tahvil fiyatlarını yükseltmesinin sonucu olarak değerlendiriliyor.

Alman devlet tahvillerinde de benzer bir eğilim gözlendi.

Buna karşılık ABD doları, küresel riskten kaçış eğiliminin etkisiyle 19 ayın en yüksek seviyesine ulaştı.

Doların güçlenmesi, özellikle dış finansman ihtiyacı yüksek gelişmekte olan ülkeler açısından yeni baskılar yaratabilecek bir gelişme olarak öne çıkıyor.

Piyasaların önündeki iki büyük soru

Küresel piyasalardaki satış dalgasının merkezinde iki temel belirsizlik bulunuyor.

Bunlardan ilki, yapay zekâ yatırımlarının şirketlerin gelir ve kârlılıklarına ne ölçüde yansıyacağı. Veri merkezlerine, gelişmiş işlemcilere ve altyapıya aktarılan milyarlarca doların geri dönüş süresi, yatırımcıların şirket değerlemelerini yeniden değerlendirmesine neden oluyor.

İkinci belirsizlik ise ABD Merkez Bankası'nın para politikası. Enflasyonun yüksek kalması halinde faizlerin yeniden artırılması ihtimali, hem şirketlerin finansman maliyetlerini hem de hisse senetlerinin değerlemelerini etkileyebilir.

Piyasalarda yaklaşık 9 trilyon dolarlık değer kaybına yol açan süreç, yapay zekâ yatırımlarına yönelik beklentilerin ve faiz görünümünün küresel varlık fiyatları üzerindeki belirleyici etkisini ortaya koyuyor.

Bundan sonraki süreçte yatırımcıların odağında teknoloji şirketlerinin kârlılık performansı, ABD'den gelecek enflasyon verileri ve merkez bankalarının faiz kararları bulunacak.