Türkiye'nin yüksek katma değerli üretim alanlarından mücevher sektörü, altın ithalatına uygulanan kota, ithal mücevherdeki ek vergi ve gümrük işlemlerinden kaynaklanan sorunların çözülmesini istiyor.

Mücevher İhracatçıları Birliği (MİB) Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Özcan, mevcut uygulamaların üretim maliyetlerini artırdığını, uluslararası alıcıların sipariş kararlarını etkilediğini ve sektörün ihracat kapasitesini sınırladığını söyledi.

Sektörün ihracatı 2020 yılında 6,7 milyar dolar seviyesindeyken 2023 yılında 13,6 milyar dolara ulaştı. 2024'te 13 milyar dolar olan ihracat, 2025 yılında 13,4 milyar dolar olarak gerçekleşti. 2026'nın ocak-ekim döneminde ise ihracat 8 milyar dolara yaklaştı.

“Altında fiyat farkı kilogram başına 10 bin dolara ulaştı”

Altın ithalatına 2023 yılında getirilen kotanın sektörün ham madde maliyetlerini artırdığını belirten Özcan, uygulama nedeniyle Türkiye ile uluslararası piyasalar arasında dönem dönem kilogram başına 10 bin dolara ulaşan fiyat farkları oluştuğunu ifade etti.

Özcan, “Altın bizim temel ham maddemiz. Uluslararası fiyatlarla ham maddeye erişemediğimizde dünya pazarlarında rekabet etme şansımız azalıyor” dedi.

Kota uygulamasının ardından gümrük işlemlerinde de sıkılaştırmaya gidildiğini söyleyen Özcan, daha önce birkaç saat içinde tamamlanabilen ihracat işlemlerinin bir dönem 15-20 güne kadar uzadığını belirtti.

Yetkili ayar evleri ve teknik düzenlemelerle sorunların bir bölümünün giderildiğini ifade eden Özcan, sektörün talebinin kotanın tamamen kaldırılması ve gümrük işlemlerinde 2023 öncesindeki işleyişe dönülmesi olduğunu söyledi.

“Uluslararası alıcılar maliyetlerini öngöremiyor”

Türkiye'deki altın fiyatlarıyla uluslararası fiyatlar arasındaki farkın büyük ölçüde ortadan kalktığını belirten Özcan, buna rağmen kotanın devam etmesinin yabancı alıcılar açısından belirsizlik yarattığını dile getirdi.

Özcan, özellikle büyük uluslararası perakende zincirlerinin uzun vadeli siparişlerinde ham madde maliyetlerini öngörmek istediğini belirterek, “Bu belirsizlik nedeniyle sözleşmelerini iptal eden firmalarla karşılaşıyoruz. Kotanın kaldırılması yalnızca mevcut sorunları çözmeyecek, uluslararası alıcıların Türkiye'ye duyduğu güvenin yeniden güçlenmesine de katkı sağlayacak” diye konuştu.

Ek verginin yeniden ihracata etkisi

MİB Başkanı Özcan'ın gündeme getirdiği ikinci konu ise mücevher ithalatına uygulanan ek vergi oldu.

Verginin yalnızca işçilik ve tasarım bedeli üzerinden değil, ürünün içerdiği altının değerini de kapsayan toplam fatura tutarı üzerinden hesaplandığını belirten Özcan, bu durumun Türkiye'nin bölgesel mücevher ticaret merkezi olma konumunu olumsuz etkilediğini savundu.

Özcan, “Bizim talebimiz ek verginin kaldırılması ya da en azından yalnızca işçilik bedeli üzerinden hesaplanması. Bunun yanında, ihracat taahhüdüyle Türkiye'ye getirilen ürünlerin de ek vergiden muaf tutulması veya vergi yükünün hafifletilmesi gerekiyor” dedi.

Türkiye'de tüketilmek üzere ithal edilen ürünlerle yeniden ihraç edilecek ürünlerin farklı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Özcan, mevcut uygulamanın uluslararası mücevher ticaretinin Türkiye üzerinden yapılmasını zorlaştırdığını ifade etti.

“İstihdam ve firma faaliyetlerinde yüzde 30-40 gerileme yaşandı”

Türkiye'de yaklaşık 25 bin firmanın faaliyet gösterdiği mücevher sektörünün geçmişte 250 bin kişiye istihdam sağladığını belirten Özcan, son yıllarda üretim kapasitesinde ve istihdamda önemli kayıplar yaşandığını söyledi.

Kota uygulamasının ardından sektördeki daralmanın hızlandığını savunan Özcan, “Tahminlerimize göre istihdam ve firma faaliyetlerinde yüzde 30-40 seviyelerinde gerileme yaşandı” ifadelerini kullandı.

Özcan, Türkiye'nin geçmişte dünyanın önde gelen mücevher üretim merkezlerinden biri olduğunu, özellikle Dubai başta olmak üzere farklı ülkelerden yatırım çektiğini belirterek, sorunların çözülmesi halinde üretim kapasitesinin ve yabancı yatırımların yeniden artırılabileceğini dile getirdi.

“20 milyar doların üzerinde ihracat mümkün”

Mücevher sektörünün kilogram başına yaklaşık 4 bin 500 dolarlık ihracat değerine sahip olduğunu belirten Özcan, Türkiye'nin üretim altyapısı ve tasarım kapasitesiyle mevcut ihracat rakamlarının üzerine çıkabileceğini söyledi.

Özcan, “Türkiye'nin bu alanda çok güçlü bir ekosistemi var. Sektörümüzün geçmişte ulaştığı üretim miktarlarına yeniden dönmesi halinde, bugünkü altın fiyatlarıyla 20 milyar doların üzerinde ihracat gerçekleştirmemiz mümkün” dedi.

Bu potansiyele ulaşılması için altın ithalatındaki kotanın kaldırılması, ek vergi uygulamasının yeniden düzenlenmesi ve gümrük mevzuatındaki sorunların giderilmesi gerektiğini vurguladı.

Uluslararası alıcılar ocak ayında Antalya'da buluşacak

Mücevher İhracatçıları Birliği, ihracat pazarlarını genişletmek amacıyla uluslararası alım heyetleri ve sektörel organizasyonlara da ağırlık vermeyi planlıyor.

Bu kapsamda 7-9 Ocak 2027 tarihlerinde Antalya'da düzenlenecek Jewellery Antalya organizasyonunda, farklı ülkelerden mücevher alıcılarının Türk üreticilerle bir araya getirilmesi hedefleniyor.

Özcan, organizasyonun yalnızca ürün tanıtımına değil, firmalar arasında uzun vadeli ticari ilişkiler kurulmasına odaklandığını belirtti.

Beş uluslararası merkezde ticaret heyeti planı

MİB'in gelecek dönem planları arasında Avrupa'da üç, Amerika kıtasında bir ve Asya'da bir olmak üzere toplam beş merkezde ticaret heyeti düzenlenmesi de bulunuyor.

Özcan, her organizasyonda 35-40 Türk firmasını bölgenin önde gelen 400-500 alıcısıyla buluşturmayı hedeflediklerini söyledi.

Daha önce 2019 yılında Miami'de benzer bir organizasyon gerçekleştirdiklerini hatırlatan Özcan, pandemi nedeniyle devam ettirilemeyen bu modelin yeniden hayata geçirilmesini planladıklarını ifade etti.