COP31 Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi ile birlikte Antalya’nın açık hava ekranlarında bir soru göze çarptı: “Bugün ne kadar kömür kullandın?” Yeşil Düşünce Derneği’nin başlattığı Kömüre Veda kampanyasının gündeme taşıdığı bu soru elektrik üretiminde kömürün rolüne dikkat çekmeyi hedefliyor.

Çoğumuz kömürü nostaljiyle anıyoruz. Kömür sobalarını geçmişe dair bir anı olarak görüyoruz. Oysa iklim değişikliğinin temel sorumlularından biri olan kömür hâlâ hayatımızda. Eskiden olduğu gibi çuvallarla kapımıza gelmese de elektrik kablolarıyla hayatımıza giriyor. Evimizde ışıkları açarken, telefonumuzu şarj ederken, bilgisayarımızı kullanırken aslında kömürle üretilmiş elektriği kullanıyoruz.

Fosil yakıtlardan enerji üretimine son vermek için yol haritalarının tartışıldığı COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’de elektrik üretiminde birincil kaynak halen kömür. Türkiye'de elektriğin yüzde 34'ü hâlâ kömürden geliyor ve üretilen her kilovatsaat elektrik için ortalama 259 gram kömür yakılıyor.

Yeşil Düşünce Derneği; başlattığı kampanyayla insanları günlük elektrik tüketiminin kömürle bağını sorgulamaya çağırıyor. https://www.komureveda.org/ sitesinde hesaplama aracı gün içinde kullandığımız cihazların elektrik tüketiminin yaklaşık kömür karşılığını hesaplıyor. Yani prizdeki kömürün izini sürerek kömürün görünmeyen etkilerini ortaya koyuyor.

Yeşil Düşünce Derneği Başkanı Özlem Taşdemir Teke, kampanyanın bir görünürlük çağrısı olduğunu söylüyor: “Bu hesaplama, insanları yaktıkları kömürden dolayı suçlamak için yapılmadı. Bugün ne kadar kömür kullandığını soruyoruz, çünkü kullandığımız elektriğin önemli bir bölümü hâlâ kömürden geliyor ve bu bağ çoğu zaman görünmüyor. Burada bireyleri sorumlu tutmuyoruz. Biz kömürün prizimize kadar uzanan yolunu görünür kılmaya çalışıyoruz.”

Kömürün doğaya, sağlığa, yaşama maliyetini ortaya koyan kampanya “enerji sistemini başka türlü kurmak mümkün mü?” sorusuna cevap arıyor, kömürden çıkışın neden önemli olduğunu ve neler yapılabileceğini ortaya koyuyor.

Özlem Taşdemir Teke, kampanyanın muhatabının bireyler değil karar alıcılar olduğunu belirtiyor: “Kömürü sistemin merkezinde tutan tercihler, karar alıcıların ve devletlerin tercihleridir. Elektriğin hangi kaynaklardan üretileceği enerji politikalarıyla, kamu yatırımlarıyla, şirketlerin üretim tercihleriyle ve düzenleyici kararlarla belirleniyor. Bu yüzden kampanyanın çağrısı bireylere ‘daha az tüket’ demek değil; yeni kömürlü termik santral ve maden projelerine son verilmesi, takvimli bir kömürden çıkış planı ve adil dönüşüm programı talebidir. COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’nin bu taleplere vereceği yanıt, zirvenin gerçek bir iklim liderliğine dönüşüp dönüşmeyeceğini de gösterecek.”