Dünyanın önde gelen yatırım bankalarından JPMorgan, gelişmiş ekonomilerde kamu maliyesinin giderek daha kırılgan hale geldiği uyarısında bulundu.
Bankanın raporuna göre, gelişmiş ülkelerin toplam bütçe açığının 2026 yılında ekonomik büyüklüklerinin yüzde 5,5'ine ulaşması bekleniyor.
Bu oran, resesyon dönemleri dışarıda bırakıldığında İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana kaydedilen en yüksek bütçe açığı düzeyi olacak.
JPMorgan, söz konusu gelişmenin geçici ekonomik dalgalanmalardan çok, kamu harcamaları ve gelirleri arasındaki yapısal dengesizliklerden kaynaklandığına dikkat çekti.
Bütçe açıkları ekonomik döngüden koptu
JPMorgan'ın değerlendirmesinde, gelişmiş ülkelerde maliye politikalarının ekonomik döngüyle olan ilişkisinin zayıfladığı belirtildi.
Normal koşullarda ekonomik durgunluk dönemlerinde kamu harcamalarının artması ve vergi gelirlerinin azalması nedeniyle bütçe açıkları büyüyor. Ekonominin toparlandığı dönemlerde ise açıkların daralması bekleniyor.
Ancak banka, gelişmiş ülkelerde ekonomik büyümenin devam ettiği dönemlerde de yüksek bütçe açıklarının kalıcı hale geldiğine işaret etti.
JPMorgan'a göre bu eğilim, kamu borcunun ekonomik büyüklüğe oranının zaman içinde yükselmesine neden oluyor.
Banka, mevcut maliye politikalarının sürdürülmesi halinde borç yükünün dengelenmesinin giderek zorlaşacağı uyarısında bulundu.
Pandemi öncesine göre borç yükü 7 puan arttı
JPMorgan'ın hesaplamalarına göre gelişmiş ülkelerin kamu borcunun GSYH'ye oranı, 2019 yılından bu yana 7 yüzde puan yükseldi.
Daha dikkat çekici olan ise ülkelerin büyük bölümünün pandemi öncesindeki mali dengelerine hâlâ dönememiş olması.
Banka, gelişmiş ülkelerin yüzde 70'inden fazlasında bütçe dengesinin 2019 yılına kıyasla daha olumsuz durumda olduğunu belirtti.
Bu tablo, pandemi döneminde uygulanan olağanüstü mali desteklerin ardından kamu maliyesinde beklenen normalleşmenin birçok ülkede gerçekleşmediğini gösteriyor.
Savunma harcamaları, yaşlanan nüfusun sosyal güvenlik sistemleri üzerindeki yükü ve artan borç faizleri de kamu bütçeleri üzerindeki baskıyı artıran unsurlar arasında bulunuyor.
Borcu dengelemek için 4,6 puanlık düzeltme gerekiyor
JPMorgan'ın analizindeki en çarpıcı hesaplamalardan biri, kamu borcunun mevcut seviyelerde dengelenmesi için gereken mali düzenlemenin büyüklüğü oldu.
Bankaya göre gelişmiş ülkelerin, borç oranlarını istikrara kavuşturabilmek için birincil bütçe dengelerini GSYH'nin yaklaşık 4,6 yüzde puanı kadar iyileştirmeleri gerekiyor.
Birincil bütçe dengesi, devletin faiz ödemeleri hariç gelirleri ile harcamaları arasındaki farkı ifade ediyor.
Dolayısıyla söz konusu iyileşme, yalnızca borç faizlerinin azaltılmasıyla sağlanabilecek bir değişimi değil; kamu gelirlerinin artırılması, faiz dışı harcamaların kontrol altına alınması veya bu iki yöntemin birlikte uygulanmasını gerektiren geniş kapsamlı bir mali uyumu ifade ediyor.
JPMorgan, borçların dengelenmesi için önemli mali düzenlemelere ihtiyaç duyulacağını belirtti.
En büyük sorun ABD'de
Bankanın değerlendirmesinde ABD, Fransa ve İngiltere kamu maliyesinde en zorlu uyum ihtiyacı bulunan büyük ekonomiler arasında gösterildi.
JPMorgan'a göre en büyük sorun ABD'de yaşanıyor.
ABD'nin hem yüksek kamu borcuna hem de büyük bir mali açığa sahip olması, borcun uzun vadeli sürdürülebilirliği açısından risk oluşturuyor.
Bununla birlikte banka, ABD ekonomisinin finansal kapasitesi ve sahip olduğu politika araçları nedeniyle mali sorunlara karşı diğer ülkelere kıyasla daha geniş bir hareket alanına sahip olduğuna da dikkat çekti.
Fransa ve İngiltere açısından ise yüksek borçlanma ihtiyacı ve mali dengelerin iyileştirilmesi gerekliliği öne çıkıyor.
Yüksek faiz dönemi borç yönetimini zorlaştırıyor
JPMorgan, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kamu borçlarının azaltılmasını kolaylaştıran ekonomik koşulların bugün aynı ölçüde geçerli olmadığına işaret etti.
Savaş sonrasındaki dönemde birçok gelişmiş ekonomide büyüme oranları borçlanma maliyetlerinin üzerinde seyretti. Bu durum, kamu borcunun milli gelire oranının düşürülmesini kolaylaştırdı.
Ancak son yıllarda yükselen faiz oranları ve artan finansman maliyetleri, hükümetlerin borçlarını çevirmesini daha pahalı hale getirdi.
Ekonomik büyümenin borçlanma maliyetlerinin altında kalması halinde, mevcut borç stokunun sürdürülebilirliği için daha güçlü birincil bütçe dengelerine ihtiyaç duyuluyor.
Bu nedenle kamu borcunun geleceği yalnızca bütçe açıklarına değil, büyüme ile faiz oranları arasındaki ilişkiye de bağlı bulunuyor.

Yapay zekâ kamu borçlarına çözüm olabilir mi?
JPMorgan stratejistleri, yapay zekâ teknolojilerinin üretkenlik artışı yoluyla gelişmiş ülkelerin borç sorununu hafifletebileceğini değerlendiriyor.
Yapay zekâ yatırımlarının uzun vadede verimliliği artırması, ekonomik büyümeyi hızlandırması ve kamu gelirlerini desteklemesi mümkün görülüyor.
Ancak banka, bu verimlilik kazanımlarının ne kadar sürede ortaya çıkacağı konusunda temkinli.
Yapay zekâ kaynaklı büyümenin kamu borçları üzerindeki baskıyı azaltabilecek boyuta ne zaman ulaşacağı henüz belirsizliğini koruyor.
Dolayısıyla teknoloji kaynaklı olası büyüme artışının, kısa vadede ihtiyaç duyulan mali düzenlemelerin yerine geçmesi beklenmiyor.
Gelişmiş ülkelerin borcu 75,8 trilyon dolara ulaşabilir
Gelişmiş ülkelerde artan kamu borcuna ilişkin uyarılar JPMorgan ile sınırlı değil.
Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, temmuz ayında yayımladığı değerlendirmede gelişmiş ülkelerin toplam kamu borcunun 2026 sonunda 75,8 trilyon dolara ulaşabileceğini öngörmüştü.
Bu rakam, gelişmiş ekonomilerin karşı karşıya olduğu borç yükünün büyüklüğünü ortaya koyuyor.
JPMorgan'ın son analizi ise sorunun yalnızca mevcut borç stokundan kaynaklanmadığını, yüksek bütçe açıklarının devam etmesi nedeniyle borç yükünün önümüzdeki yıllarda daha da artabileceğini gösteriyor.
Bankanın uyarısı, gelişmiş ülkelerde ekonomik büyüme devam etse bile kamu maliyesinde kalıcı bir iyileşme sağlanmasının giderek zorlaştığına işaret ediyor.






