Yapay zekâ yatırımlarındaki hızlı büyümeden yararlanan sanayi, enerji ve madencilik şirketleri, haziran ayından bu yana toplam 4,2 trilyon dolar piyasa değeri kaybetti. Financial Times'ın analizine göre, veri merkezlerinin inşası ve enerji altyapısına yönelik yatırımlardan kazanç sağlayan şirketlerdeki sert düşüş, önceki bir yılda elde edilen 9,4 trilyon dolarlık değer artışının neredeyse yarısını sildi. Caterpillar'ın piyasa değeri yüzde 44 azalırken, bazı enerji ve altyapı şirketlerinde kayıplar yüzde 50'ye yaklaştı.
Yapay zekâ teknolojilerine yönelik yatırımların küresel ekonomide yarattığı büyük hareketlilik, finans piyasalarında yerini giderek daha temkinli bir görünüme bırakıyor. Son yıllarda yapay zekâ çipleri ve yazılım şirketleri kadar veri merkezlerinin inşasında kullanılan enerji, soğutma ve elektrik ekipmanlarını üreten şirketler de yatırımcıların gözdesi haline gelmişti. Ancak bu eğilim son aylarda tersine döndü. Financial Times'ın 15 Kasım tarihli analizine göre, veri merkezi yatırımlarıyla bağlantılı küresel sanayi, enerji ve madencilik şirketlerinin toplam piyasa değeri haziran ayından bu yana 4,2 trilyon dolar geriledi.
Bu kayıp, söz konusu şirketlerin önceki 12 ayda elde ettiği 9,4 trilyon dolarlık piyasa değeri artışının yaklaşık yüzde 45'ine karşılık geliyor.
Caterpillar'ın değerinden 214 milyar dolar silindi
Satış dalgasının en dikkat çekici örneklerinden biri, dünyanın önde gelen iş makinesi ve enerji ekipmanı üreticilerinden Caterpillar oldu. Şirket, yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan doğal gaz jeneratörlerinin önemli tedarikçileri arasında bulunuyor. Bu nedenle veri merkezi yatırımlarındaki hızlı büyüme, Caterpillar hisselerine yönelik yatırımcı ilgisini de artırmıştı. Ancak şirketin piyasa değeri, hisselerinin 30 Haziran'da ulaştığı rekor seviyeden bu yana 214 milyar dolar azaldı. Bu rakam, yüzde 44'lük değer kaybına karşılık geliyor.
Caterpillar'ın yanı sıra nükleer enerji şirketi Oklo'nun hisseleri de yüzde 49 geriledi. Veri merkezleri için ısıtma, havalandırma ve soğutma sistemleri sağlayan Comfort Systems ile fiber optik kablo üreticisi Corning de aynı dönemde piyasa değerlerinin yaklaşık yarısını kaybetti.
Geleneksel sanayi şirketleri teknoloji hissesi gibi fiyatlandı
Yapay zekâ yatırımlarına yönelik iyimserliğin, bazı geleneksel sanayi şirketlerinin piyasa değerlemelerini gerçek faaliyetlerinin ötesine taşıdığı değerlendiriliyor. MIT ile bağlantılı girişim sermayesi yatırımcısı Paul Kedrosky'ye göre yatırımcılar, uzun yıllardır faaliyet gösteren sanayi şirketlerini yüksek büyüme potansiyeline sahip teknoloji şirketleri gibi fiyatlamaya başladı.
Kedrosky, yatırım fonları ve büyük servet yönetim şirketleri arasında hemen her şirketin artık bir büyüme hissesi olarak görüldüğü yaklaşımının yaygınlaştığını belirtti. Ancak piyasalardaki son düşüş, bu beklentilerin sorgulanmaya başladığını gösteriyor.
Deutsche Bank ABD Başekonomisti Brett Ryan da bazı şirketlere yönelik kurumsal yatırımcı ilgisinin aşırı iyimser değerlemeleri beslemiş olabileceğine dikkat çekti.
Veri merkezi yatırımlarının finansmanı sorgulanıyor
Piyasalardaki satışların arkasında yalnızca yüksek hisse fiyatları bulunmuyor. Amazon, Microsoft, Google ve Meta gibi büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ altyapısına yönelik harcamaları hızla artarken, yatırımların ne kadar sürede gelir yaratacağına ilişkin soru işaretleri de büyüyor.
Özellikle borçlanmayla finanse edilen veri merkezi projeleri, yatırımcıların daha yakından incelemeye başladığı alanlar arasında yer alıyor. Yeni veri merkezlerinin elektrik, su ve altyapı ihtiyaçlarının yerel topluluklarda yarattığı tepkiler de sektör açısından ek risk oluşturuyor.
ABD'de kasım ayında yapılan ara seçimlerin ardından bazı eyaletlerde veri merkezi projelerine yönelik sınırlamaların gündeme gelmesi, yatırımcıların endişelerini artırdı.
Böylece yapay zekâ yatırımlarının yalnızca finansal getirisi değil, enerji altyapısı ve çevresel etkileri de şirket değerlemelerinde daha önemli hale gelmeye başladı.
ABD'de veri merkezi inşaatına 96 milyar dolar harcandı
Borsalardaki sert düşüşe rağmen yapay zekâ altyapısına yönelik gerçek talep henüz belirgin biçimde gerilemiş değil. Financial Times'ın ABD hükümet verilerine dayandırdığı hesaplamaya göre, eylül ayında sona eren 12 aylık dönemde ülkede veri merkezi inşaatına yapılan harcamalar 96 milyar dolara ulaştı. Bu tutara çipler ve diğer bilgi teknolojisi ekipmanları dahil değil.
Söz konusu veri, yapay zekâ altyapısının fiziksel inşasına yönelik harcamaların halen çok yüksek seviyelerde olduğunu gösteriyor.
Dell'Oro Group analisti Alex Cordovil, şirketlerin gelirleri ve kârlılık potansiyelleri açısından görünümün güçlü kalmaya devam ettiğini belirtiyor.
Cordovil'e göre veri merkezi yatırımlarında henüz belirgin bir yavaşlama görülmüyor ve şirketlerin birikmiş siparişleri 2027 yılına kadar gelir artışını destekleyebilir.
Caterpillar'ın siparişleri rekor kırdı
Finans piyasalarındaki kayıplarla şirketlerin faaliyet performansları arasındaki farklılık, son bilançolarda da görülüyor. Caterpillar, üçüncü çeyrek sonuçlarında toplam sipariş birikiminin 78 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştığını açıkladı.
Şirketin elektrik üretimine yönelik satışları, veri merkezi talebinin etkisiyle geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 75 arttı. Alman sanayi devi Siemens'in veri merkezlerine yönelik elektrik ekipmanlarında birikmiş siparişleri ise 2026 yılında yüzde 60 artarak 7 milyar euroya ulaştı.
ABD merkezli Eaton da veri merkezlerine yönelik elektrik ekipmanı siparişlerinin yıllık bazda iki katına çıktığını bildirdi. Bu göstergeler, hisse fiyatlarında yaşanan sert düşüşün henüz aynı ölçüde şirketlerin siparişlerine yansımadığını ortaya koyuyor.
Sipariş patlaması yanıltıcı olabilir
Bununla birlikte uzmanlar, rekor sipariş rakamlarının gelecekteki talebi kesin olarak garanti etmediği uyarısında bulunuyor. MIT'den Paul Kedrosky, ekipman sıkıntısı yaşanacağı endişesiyle bazı müşterilerin aynı ihtiyaç için birden fazla tedarikçiye sipariş vermiş olabileceğini belirtiyor.
Bu durum, şirketlerin açıkladığı sipariş birikimlerinin gerçek talebi olduğundan yüksek göstermesine neden olabilir. Dolayısıyla yatırımcıların yalnızca sipariş büyüklüğüne değil, bu siparişlerin ne kadarının teslimata ve gelire dönüşeceğine de odaklanması gerekiyor.
Veri merkezlerine yasak gelir mi?
Yapay zekâ altyapısına yönelik bir diğer belirsizlik ise ABD'deki siyasi gelişmelerden kaynaklanıyor. Kasım ayındaki ara seçimlerde bazı bölgelerde veri merkezi projelerine karşı çıkan adayların başarılı olması, yeni inşaatların sınırlandırılabileceği beklentisini güçlendirdi.
Bununla birlikte Citi analistleri, düzenlemelerin sıkılaşmasının sektörde dalgalanmayı artırabileceğini ancak ülke genelinde kapsamlı inşaat yasaklarının düşük olasılık olduğunu değerlendiriyor.
Bazı sektör temsilcileri de veri merkezlerine yönelik talebin sürmesi halinde projelerin daha elverişli düzenlemelere sahip bölgelere kayabileceğini düşünüyor. Bu nedenle siyasi sınırlamaların yatırımları tamamen durdurmaktan çok coğrafi dağılımını değiştirmesi de mümkün.
Yapay zekâ yatırımlarında yeni dönem
Küresel piyasalarda yaşanan 4,2 trilyon dolarlık değer kaybı, yapay zekâ teknolojilerine yönelik talebin sona erdiği anlamına gelmiyor. Ancak yatırımcıların, bu teknolojiden doğrudan veya dolaylı olarak yararlanan her şirketi yüksek büyüme potansiyeline sahip bir teknoloji şirketi gibi değerlendirdiği dönemin geride kalabileceğine işaret ediyor.
Önümüzdeki süreçte şirketlerin yalnızca yapay zekâ yatırımlarıyla bağlantılı olmaları değil, bu yatırımlardan ne kadar sürdürülebilir gelir ve kâr elde edebildikleri daha belirleyici olacak. Veri merkezi inşaatlarının devam etmesi, elektrik ve soğutma ekipmanlarına yönelik talebi destekleyebilir. Ancak finansman maliyetleri, siyasi sınırlamalar ve aşırı yüksek değerlemeler sektörün önündeki temel riskler olmayı sürdürüyor.
Yapay zekâ ekonomisinin fiziksel altyapısını kuran şirketlerdeki sert değer kaybı, küresel piyasalarda büyüme beklentilerinden somut finansal sonuçlara geçişin işareti olarak değerlendiriliyor.






