İngiliz Financial Times gazetesi, Türkiye'nin önemli tarım merkezlerinden Konya Havzası'nda giderek büyüyen obruk ve kuraklık sorununu gündeme taşıdı. Bölgede 10 yıl önce yalnızca birkaç obruk kaydedilirken bugün sayı 700'ü aştı. Bazı obrukların derinliği 40 metreye ulaşırken, yeraltı su seviyesinin kimi bölgelerde 35 metreden 250 metreye kadar gerilediği belirtiliyor. Gazeteye konuşan uzmanlar, kontrolsüz su kullanımının ve kuraklığın tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırdığı uyarısında bulundu.

İngiliz ekonomi gazetesi Financial Times (FT), Türkiye'nin tarımsal üretim açısından kritik bölgelerinden Konya Havzası'nda yaşanan obruk oluşumlarını ve giderek derinleşen su krizini kapsamlı bir dosyayla ele aldı.

17 Kasım'da yayımlanan haberde, yaklaşık 10 yıl önce bölgede yalnızca birkaç obruk tespit edildiği, bugün ise sayılarının 700'ü aştığı belirtildi. Bazı obrukların derinliği 40 metreye kadar ulaşıyor.

Gazete, obrukların oluşumunda ruhsatsız kuyular aracılığıyla yapılan yeraltı suyu çekiminin, yetersiz yağışların ve iklim değişikliğinin etkisiyle ağırlaşan kuraklığın rol oynadığını aktardı.

Uzmanlara göre yeraltındaki boşlukların aşırı su kullanımı nedeniyle dengesini kaybetmesiyle ortaya çıkan çökmeler, yalnızca Konya'daki jeolojik bir soruna değil, Akdeniz ve Orta Doğu genelinde giderek büyüyen su sıkıntısına da işaret ediyor.

Obruk oluşumunda 20 yılda büyük artış

Financial Times'ın aktardığı bilimsel araştırmaya göre Konya Havzası, insan faaliyetlerinin tetiklediği obruk oluşumu bakımından dünyadaki en dikkat çekici örneklerden biri.

İspanya ve Türkiye'den araştırmacıların hazırladığı çalışmada, bölgede 2000'li yılların başından itibaren yeraltı su kaynaklarının yoğun biçimde kullanılmasının obruk oluşumunu hızlandırdığı belirtildi.

Araştırmaya göre 2016-2019 döneminde yılda ortalama 32 obruk oluştu.

2020 sonrasında ise yıllık ortalama 22'ye geriledi. Araştırmacılar, bu düşüşün çökmeye yatkın bazı yeraltı boşluklarının daha önce çökmüş olmasından kaynaklanabileceğini değerlendiriyor.

Dolayısıyla yeni obruk oluşum hızındaki azalma, yeraltı su kaynakları üzerindeki baskının ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Yeraltı suyu 35 metreden 250 metreye geriledi

Haberde Konya Havzası'ndaki en dikkat çekici sorunlardan biri olarak yeraltı su seviyelerindeki düşüş gösterildi.

Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Levent Kurnaz'ın verdiği bilgilere göre, bazı bölgelerde yaklaşık 10 yıl önce yüzeyin 35 metre altında bulunan yeraltı su seviyesi bugün 250 metre derinliğe kadar geriledi.

Konya Havzası'nın az yağış alması ve göl ile akarsulardan sınırlı miktarda su temin edilebilmesi, tarımsal üretimde yeraltı suyuna bağımlılığı artırıyor.

Özellikle şeker pancarı ve mısır gibi yüksek miktarda su gerektiren ürünlerin yetiştirilmesi, bölgedeki su kaynakları üzerinde önemli baskı oluşturuyor.

Yeraltı sularının doğal yollarla yenilenebileceğinden daha hızlı tüketilmesi ise hem su seviyelerinin düşmesine hem de obruk oluşumuna elverişli koşulların ortaya çıkmasına neden oluyor.

Financial Times'a konuşan Prof. Dr. Levent Kurnaz, 2015-2016 yıllarında hükümet için yürüttüğü araştırmalarda ruhsatsız su çekiminin sorunun temel nedenlerinden biri olduğunu tespit ettiklerini belirtti. Bilim insanına göre çözüm için o dönemde de yapılması gerekenler açıktı.

Kurnaz, özellikle su tüketimi yüksek ürünlere bağımlılığın azaltılması ve çiftçilerin bu dönüşüm sırasında ekonomik olarak desteklenmesi gerektiğini ifade etti. Ancak gerekli yapısal değişikliklerin hayata geçirilmediğini savundu.

Türkiye topraklarının yüzde 88'i çölleşme riski altında

Financial Times, Konya'daki obruk sorununu Türkiye genelindeki su kaynakları ve çölleşme riskiyle birlikte değerlendirdi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre Türkiye topraklarının yüzde 88'i çölleşme riskiyle karşı karşıya bulunuyor.

Ülkede yağış miktarının yüzyılın sonuna kadar yüzde 30 azalabileceği öngörülüyor.

Türkiye'de kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarı yaklaşık 1.350 metreküp düzeyinde bulunurken, su açısından zengin kabul edilen ülkelerde bu miktar 10 bin metreküpe ulaşabiliyor.

Haberde Türkiye'deki su kullanımının yaklaşık dörtte üçünün tarımsal faaliyetlere ayrıldığına dikkat çekildi.

Bu durum, tarımsal üretimde su kullanımının gelecekteki su güvenliği açısından belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.

Bilgi

COP31'de su sorunu geri planda kaldı

Financial Times, Konya'daki gelişmeleri Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 ile de ilişkilendirdi.

Gazete, Konya'da yaşanan su krizinin iklim değişikliğinin somut sonuçlarından biri olmasına rağmen zirvedeki görüşmelerde su stresi ve iklim değişikliğine uyum konularının ön planda bulunmadığını belirtti.

Haberde müzakerelerin daha çok elektrifikasyon üzerine yoğunlaştığı aktarıldı.

Uluslararası yardım kuruluşu WaterAid'den Jack Wakefield, kuraklık ve çölleşmeye uyum için önceki iklim zirvelerinde taahhüt edilen finansmanın büyük bölümünün henüz sağlanmadığını söyledi. Wakefield, su konusunun iklim değişikliği tartışmalarında çoğu zaman ikinci planda kaldığını ifade etti.

Yağmur suyu toplama ve gece sulaması yeterli olmuyor

Türkiye'de su kayıplarını azaltmak amacıyla yağmur suyu toplama ve gece sulaması gibi yöntemler uygulanıyor.

Özellikle gece sulaması, gündüz saatlerinde güneşin etkisiyle oluşan buharlaşma kayıplarını azaltmayı amaçlıyor.

Ancak Financial Times'ın haberinde, giderek kuraklaşan hava koşullarının yeraltı su kaynaklarının yeniden dolmasını zorlaştırdığı vurgulandı.

Türkiye'nin 2025 yılında son on yılların en ağır kuraklığını yaşadığı, aynı yıl 1971'den bu yana en sıcak ikinci yazın kaydedildiği belirtildi.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın değerlendirmelerine göre içinde bulunulan on yılın sonuna kadar Türkiye nüfusunun yarısı ve sulanan tarım alanlarının yüzde 80'i su kıtlığı riskiyle karşılaşabilir.

Uydu teknolojisiyle obruk riski izleniyor

Haberde obruk ve zemin çökmesi risklerinin izlenmesinde uydu teknolojilerinin önemine de değinildi.

Bilim insanları, uydu ölçümleri sayesinde yer yüzeyindeki birkaç milimetrelik yükseklik değişimlerini takip edebiliyor.

Bu yöntem, zemin çökmesi ve obruk oluşumu açısından riskli bölgelerin belirlenmesine yardımcı oluyor.

Ancak uzmanlar, obrukların su krizinin yalnızca görünür sonuçlarından biri olduğunu vurguluyor.

Financial Times'ın haberinde, Konya'daki çökmelerin arkasındaki daha büyük sorunun yeraltı su kaynaklarının giderek azalması olduğu belirtildi.

Prof. Dr. Levent Kurnaz da kullanılabilir su miktarının azalmasında iklim değişikliğinin etkisine dikkat çekerek sorunun yalnızca Türkiye'ye özgü olmadığını, küresel ölçekte ele alınması gerektiğini ifade etti.